Ο Γιάννης Καλαβριανός είναι ένας παρατηρητής. Ο χρόνος, τα γεγονότα και τα ερεθίσματα κυλούν δίπλα του και όταν κεντρίσουν την προσοχή του, μετατρέπονται σε πυρήνες ιστοριών, ανθίζουν και βρίσκουν τον δρόμο τους για τη θεατρική σκηνή. Αυτή την περίοδο παρουσιάζονται στο Άμφι-Θέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου η παράσταση Γιοι και Κόρες, μέτα από 14 χρόνια από την πρώτη παρουσιάσή της και με νέα διανομή, καθώς και η παράσταση Η Πύλη της Κόλασης που προσεγγίζει το ζήτημα του αληθινού έρωτα διαχρονικά και εις βάθος. Ο συγγραφέας και σκηνοθέτης μας μίλησε για την δουλειά του και τον τρόπο που την αντιλαμβάνεται. Για το πως φυτρώνουν μέσα του οι σπόροι ιδεών και την πορεία πραγμάτωσής τους. Για τους ανθρώπους, το αποτύπωμά τους στη ζωή και όλα εκείνα τα απλά και μικρά που του δίνουν χαρά, θάρρος και έμπνευση στην καθημερινότητα.

Λαμβάνοντας υπόψιν τις σπουδές σου, την ερευνητική, συγγραφική και καλλιτεχνική σου δραστηριότητα, με ποια ταυτότητα θα αυτοπροσδιοριζόσουν;

Αν έπρεπε να αυτοπροσδιοριστώ, δεν θα επέλεγα μία ιδιότητα επαγγελματική. Θα έλεγα ότι προσπαθώ να μπορώ να κάνω αυτά που με συγκινούν κάθε φορά. Προσπαθώ να μην έχω όρια. Αν έχω μία ιδέα θέλω να δουλέψω πάνω σε αυτή. Σιγά σιγά αναπτύσσεται, γίνεται ένας κόσμος και μετά τη σκηνοθετώ.

Πρώτα έρχεται η ιστορία και μετά η φόρμα;

Η φόρμα μπορεί να έρθει και πολύ αργά. Πρώτα έρχεται η ιστορία ως παραμύθι. Και έπειτα ξεκινάω να γράφω. Δεν γράφω γραμμικά. Ακολουθώ τις ιδέες και αναπτύσσονται μικρά νησάκια που μεγαλώνουν, συναντιούνται και γίνονται ένας κόσμος. Όποτε έχω προσπαθήσει να κάνω προετοιμασία, δεν έχω καταφέρει να φέρω κάτι έτοιμο. Έχω ένα πλαίσιο εργασίας αυστηρό, αλλά δεν μπορώ να φέρω κάτι έτοιμο από πριν.

Η ιδέα της ιστορίας πως προκύπτει κάθε φορά;

Κάθε φορά αλλιώς. Έχω πάντα τα μάτια μου και τα αυτιά μου ανοιχτά στις πληροφορίες που δέχομαι. Κάποια στιγμή παρατηρώ ότι κάπου έχω σκαλώσει και ότι κάτι παίρνει μέσα μου χώρο. Η ιδέα της παράστασης Γιοι και Κόρες γεννήθηκε τη μέρα που πέθανε ο παππούς μου. Τότε συνειδητοποίησα πως πάρα πολλά γεγονότα της ζωής του δεν θα τα μάθω ποτέ και έτσι αποφάσισα να κάνω μια παράσταση με τις ιστορίες των γιαγιάδων και των παππούδων. Η Πύλη της Κόλασης γεννήθηκε στο Παρίσι. Είδα ένα γλυπτό το φιλί του Ροντέν με αυτό το όνομα και έναν πίνακα του Αλεξάντερ Καμπανέλ που αποτέλεσε την έμπνευση για το γλυπτό, τον οποίο δεν γνώριζα, οπότε άρχισα να ψάχνω για να κάνω μία παράσταση που να ενώνει αυτές τις δύο ιστορίες. Άρα, αυτό που προσπαθώ είναι να είμαι απλώς ανοιχτός.

Ο καλλιτέχνης πρέπει να έχει πολλές προσλαμβάνουσες έτσι ώστε να έχει και αναφορές.

Μα δεν γίνεται κι αλλιώς. Έχει σημασία να μην περιχαρακωνόμαστε και να παρατηρούμε ουσιαστικά τον κόσμο που ζούμε.

Είναι όντως το θέατρο η τέχνη των τεχνών;

Για μένα το θέατρο είναι η υψηλότερη εφεύρεση της ανθρώπινης διάνοιας. Εμπεριέχει όλες τις τέχνες. Φαντάζομαι πως κάθε καλλιτέχνης θεωρεί την τέχνη του ανώτερη από τις άλλες. Για μένα το θέατρο περικλείεει τα πάντα.

Ο έρωτας ανθρωπολογικά είναι κάτι πολύ βαθύτερο από την αλλαγή των εποχών. Μπορεί να ερωτευόμαστε με άλλους τρόπους και με άλλες ταχύτητες, αλλά η ανάγκη του ανθρώπου να ερωτευτεί είναι πάντα κοινή. Σίγουρα οι τρόποι και οι χρόνοι αλλάζουν, αλλά η ανάγκη να ερωτευτούμε είναι κοινή, η χαρά ή η απογοήτευση είναι κοινές.

Εκκινώντας από την παράσταση η Πύλη της Κόλασης, ο έρωτας έχει έναν συγκεκριμένο αναλλοίωτο πυρήνα ή αλλάζει από εποχή σε εποχή;

Ο έρωτας ανθρωπολογικά είναι κάτι πολύ βαθύτερο από την αλλαγή των εποχών. Μπορεί να ερωτευόμαστε με άλλους τρόπους και με άλλες ταχύτητες, αλλά η ανάγκη του ανθρώπου να ερωτευτεί είναι πάντα κοινή. Σίγουρα οι τρόποι και οι χρόνοι αλλάζουν, αλλά η ανάγκη να ερωτευτούμε είναι κοινή, η χαρά ή η απογοήτευση είναι κοινές. Οι ιστορίες της παράστασης έχουν 600 χρόνια απόσταση. Αν δεις τις ιστορίες ανεξάρτητα από τα πρόσωπα που τις έζησαν είναι κοινές. Είναι φοβερό.

Εμπεριέχει την οδύνη ο έρωτας;

Δεν την εμπεριέχει; Κάθε φορά που τα πράγματα δεν κουμπώνουν. Όπως σε κάθε συνθήκη έντονου συναισθήματος, όταν αυτό στραβώσει, η περίοδος που ακολουθεί μπορεί να είναι πολύ σκοτεινή. Εάν φυσικά μιλάμε για κάτι αμοιβαίο, τότε μόνο χαρά και φως. Μόνο αστέρια.

Οφείλει ο άνθρωπος να διεκδικεί αυτά που επιθυμεί και ονειρεύεται; Πρέπει να έχουμε επιείκια για αυτούς που δεν το κάνουν;

Υπάρχει μια ατάκα στο Γιοι και Κόρες που λέει πως ο άνθρωπος πρέπει να βρίσκει την αγάπη που του αξίζει, όχι αυτή που του έτυχε. Οπότε ναι, πρέπει να διεκδικούμε τα πάντα με λύσσα. Πρέπει να είμαστε απαιτητικοί με τη ζωή γιατί είναι πολύ μικρή. Δεν μπορεί να αφηνόμαστε να μας πάρει το ποτάμι. Πάντα προσπαθούμε για κάτι. Από εκεί και έπειτα, φυσικά, ό,τι αντέχει ο καθένας.

Πως συναντάτε τόσα χρόνια μετά την παράσταση Γιοι και Κόρες;

Πολύ αλλιώς! Ενώ υπάρχουν κοινά κείμενα, όλοι οι συντελεστές είναι καινούργιοι. Τις ιστορίες τις αφηγούνται ηλικιωμένοι άνθρωποι, αλλά επί σκηνής τις ενσαρκώνουν νέοι ηθοποιοί. Ήθελα να κρατηθεί αυτό. Για παράδειγμα, μία κοπέλα 27 χρονών λέει είμαι 72 και ακόμα ψάχνω κάποιον να με ερωτευτεί πραγματικά. Βλέπεις μία γυναίκα 72 χρονών και πιθανότατα έτσι να ήταν και στα 27 της. Αυτό ακριβώς είναι το σχόλιο της παράστασης. Ότι παραμένουμε ίδιοι. Και επίσης τα χρόνια περνούν με απίστευτη ταχύτητα. Σε μία στιγμή το κορίτσι που ήταν 27 έγινε 72 και δεν το πήρε χαμπάρι. Εν τέλει, νομίζω πως όλες οι παραστάσεις μου έχουν να κάνουν με τον χρόνο.

Τι νέο έμαθες για τον εαυτό σου μέσα από αυτή τη δουλειά;

Σε αυτή την παράσταση είχαμε θέσει σε όλους τους συμμετέχοντες ένα κοινό ερώτημα, εάν έπρεπε να ξεχωρίσουν μία ιστορία από τη ζωή τους, ποια θα ήταν αυτή. Δεν είχα σκεφτεί ποτέ τι θα απαντούσα εγώ. Όταν έγινε η παράσταση την πρώτη φορά, αισθάνθηκα μεγαλύτερη οικειότητα με τους γονείς μου. Σκεφτόμουν πως στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας και δη στους γονείς μας, δεν επιτρέπουμε κάποια πράγματα που θα έκαναν άτομα νεαρότερα. Η ιδιότητά τους είναι πως είναι γονείς και αυτό σκεπάζει όλα τα άλλα. Συνειδητοποίησα πως έχουν τις ίδιες ανάγκες με όλους τους άλλους. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που ήταν και πριν 20 χρόνια. Ένιωσα με την παράσταση ότι έδωσα στους γονείς μου κάποιες ιδιότητες που τους στερούσα, όπως για παράδειγμα το φλερτ, ο τσακωμός κλπ. Συμφιλιώθηκα μέσω της παράστασης με τις ανθρώπινες ιδιότητες των μεγαλύτερων ανθρώπων.

Πως επελέγησαν οι άνθρωποι που συμμετείχαν με τις ιστορίες τους στην παράσταση;

Στην αρχή ήταν άνθρωποι που ανήκαν στο στενό μας περιβάλλον. Μετά άνοιξε ο κύκλος. Όταν παίξαμε τις πρώτες παραστάσεις, ήρθαν και άλλοι άνθρωποι και ζήτησαν να μας μιλήσουν. Πλέον έχουμε πάρα πολλές ιστορίες. Τα ζητούμενα ήταν οι άνθρωποι αυτοί να είναι στην σύνταξη και να μην έχουν πάρει μέρος με κανένα τρόπο στην επίσημη ελληνική ιστορία. Φυσικά, προχωρούσαμε μαζί τους μέχρι το σημείο που μπορούσαν να διαχειριστούν και να μοιραστούν. Η συντριπτική πλειοψηφία των ιστοριών που μοιράστηκαν μαζί μας, διαδραματίστηκε ταυτόχρονα με σημαντικά εθνικά γεγονότα. Οι ζωές τρέχουν κάτω από την ιστορία. Ιστορίες ανθρώπων που δεν παίζουν ρόλο στα γεγονότα, αλλά τα υφίστανται. Τοποθετώντας τις ιστορίες χρονολογικά, προέκυψε και η αφήγηση της επίσημης ιστορίας της χώρας με έναν εναλλακτικό τρόπο.

Είναι οι ανθρώπινες ιστορίες παγκοσμίως κοινές;

Τα βασικά ζητήματα είναι ίδια. Η απώλεια είναι απώλεια. Το πένθος είναι πένθος. Τώρα, ανάλογα με την συνθήκη και την εποχή, οι αποχρώσεις μπορεί να διαφέρουν.

Σε μια πορεία κοινών τόπων που ενώνουν τους ανθρώπους, τι κάνει μία ζωή ξεχωριστή;

Νομίζω πως η ζωή είναι ξεχωριστή ως αυταξία. Από μόνη της είναι πάνω και πέρα από οτιδήποτε άλλο και δεν χρειάζεται κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό για να γίνει ξεχωριστή. Απο εκεί και πέρα, σε ένα περιβάλλον που προσπαθεί να μας εξομειώσει όλους και ως εκ τούτου να μας ισοπεδώσει, είναι σημαντικό να βρει ο καθένας μας, μέσα από την πρόσβασή του στην πληροφορία που διαθέτουμε, το ξεχωριστό στην ζωή του.

Νομίζω πως η ζωή είναι ξεχωριστή ως αυταξία. Από μόνη της είναι πάνω και πέρα από οτιδήποτε άλλο και δεν χρειάζεται κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό για να γίνει ξεχωριστή. Απο εκεί και πέρα, σε ένα περιβάλλον που προσπαθεί να μας εξομειώσει όλους και ως εκ τούτου να μας ισοπεδώσει, είναι σημαντικό να βρει ο καθένας μας, μέσα από την πρόσβασή του στην πληροφορία που διαθέτουμε, το ξεχωριστό στην ζωή του.

Το αποτύπωμά μας στην ζωή αφορά μόνο τους δικούς μας ανθρώπους ή είναι κάτι πιο γενικό;

Σίγουρα είναι πιο γενικό. Πιστεύω ότι μπορεί να μην μάθουμε ποτέ πως επηρεάσαμε κάποιον. Σε εμένα έχει συμβεί να έχω επηρεαστεί βαθιά από το αποτύπωμα κάποιου ανθρώπου και να μην μου δοθεί ποτέ η ευακιρία να του το πω. Σίγουρα αυτό συμβαίνει με τους καλλιτέχνες. Δημιουργούν κάτι και ούτε μπορούν αν φανταστούν τον τρόπο που μπορεί να λειτουργήσουν στην ζωή κάποιου άλλου. Στην καθημερινή ζωή φυσικά επίσης συμβαίνει να επηρεάζουμε ο ένας τον άλλον, ακόμα κι αν δεν γνωριζόμαστε με τον τρόπο που υπάρχουμε και συνυπάρχουμε. Έχει σημασία και βαρύτητα ο τρόπος που επιλέγουμε να λειτουργούμε και να κινούμαστε, ειδικά στον δημόσιο χώρο.

Τι χαρίζει το θέατρο στη ζωή σου -μας;

Εμένα μου άλλαξε την ζωή και αυτό το λέω πραγματικά. Ντρεπόμουν να πίασω το χέρι ενός ανθρώπου και το θέατρο κάπως άμβλυνε τις κοινωνικές μου αδεξιότητες, με βοήθησε να μην ντρέπομαι τόσο πολύ. Επίσης μου έδωσε την δυνατότητα να δουλέψω πάνω σε πράγματα που νομίζω ότι ήμουν καλός και την ευκαιρία να αναπτυχθώ σε αυτά. Παράλληλα, γνώρισα εξαιρετικούς ανθρώπους με φοβερά μυαλά και ωραίους ψυχισμούς. Είναι μια δουλειά που δεν με κουράζει. Όσον αφορά όλους μας, πρόκειται για μια δραστηριότητα που μπορούμε να βρεθούμε όλοι μαζί. Να καθίσουμε δίπλα διπλά με αγνώστους και δεθούμε σε κάτι κοινό.

Αν έπρεπε να ξεχωρίσεις μία ιστορία απ όλη σου τη ζωή, ποια θα ήταν αυτή;

Όταν ρωτούσα τους συμμετέχοντες στην παράσταση αυτή την ερώτηση, περίμενα ότι θα μου διηγηθούν τα πολύ μεγάλα γεγονότα της ζωής τους. Υπήρχαν όντως κάποιοι που το έκαναν. Οι περισσότεροι όμως, έλεγαν πολύ μικρά πράγματα. Αν σκεφτώ την δική μου απάντηση, θα κινηθώ κι εγώ σε κάποιο από τα μικρά της ζωής μου. Κάτι μικρό είναι πάντα στην αρχή και έπειτα αναπτύσσεται. Δεν ξέρω ποια ιστορία θα διάλεγα. Πάντα, για έναν πολύ περίεργο λόγο, σκέφτομαι πρώτα τις αποτυχίες ή τις στιγμές που με κλώνισαν. Σε κάθε περίπτωση, θα επέλεγα κάποια μικρή ιστορία που έχει μείνει για κάποιο λόγο στη μνήμη μου και όχι σε κάτι γκράντε.

Τι σου δίνει δύναμη και πίστη στην καθημερινότητα;

Γενικά νευριάζω και μαλώνω πολύ εύκολα! Για αυτόν τον λόγο δεν παίρνω και το αυτοκίνητο. Δεν μπορώ ας πούμε να περάσει ο άλλος με κόκκινο και να μην πω τίποτα. Θέλω να γίνονται τα πράγματα σωστά. Οπότε, δύναμη μου δίνουν οι άνθρωποι που δεν μου προκαλούν αυτή την αίσθηση. Οι άνθρωποι που μοιράζομαι τη ζωή μου μαζί τους, μου είναι υπερπολύτιμοι. Οι άνθρωποι που τους αφορά η δουλειά τους, αυτοί που γελάμε παρέα, που έχουμε κοινή αισθητική στην καθημερινότητα. Οι άνθρωποι που κάνουν μικρές κινήσεις που έχουν ως στόχο την βελτίωση της ζωής όλων μας.

Φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Γκιώνης