Ο Γιώργος Παύλου παρέα με τους περσινούς απόφοιτους της Δραματικής Σχολής του  Ωδείου Αθηνών παρουσιάζουν μια παράσταση για το τέλος του κόσμου. Το θεατρικό κείμενο  «Γιαγιά, όλα μια μέρα θα πεθάνουν» προέκυψε από το μάθημα «Δημιουργική Γραφή-Δραματουργία Παράστασης» (Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών 2023-24)

Βασίλης Ζαφειρόπουλος

Τι κινητοποίησε τη συγγραφή του έργου σας;

Στο τέταρτο έτος της Δραματικής του Ωδείου Αθηνών υπάρχει πλέον μία άσκηση κατά την οποία χωρίζεται το έτος σε δύο ομάδες και σε συνεργασία με έναν νέο σκηνοθέτη και έναν δραματουργό γράφει μία εκ νέου παράσταση για να την παρουσιάσει στο τέλος της χρονιάς. Μία μέρα, στη πρόβα, μέσα στο πλαίσιο μιας αυτοσχεδιαστικης άσκησης όπου μας δινόταν μια φράση έπρεπε να πούμε μια ιστορία. Για να είμαι ειλικρινής δεν θυμάμαι τι φράση μου δόθηκε αλλά κατέληξα να λέω μια ιστορία για το πως η γιαγιά μου είχε άνοια και όλη η οικογένεια είχε επιστρατευτεί απο τη μαμά μου για να βοηθάμε όπως μπορούμε τη γιαγιά. Ο Γιώργος (Παύλου) λοιπόν μια μέρα μας πιάνει και μας λέει πως θα σας φαινόταν η θεματική του έργου μας να έχει κεντρικό πυρήνα τα θέματα αμνησία γιαγιάς και τέλος του κόσμου συνδιαστικά.

Πως δουλέψατε για την παράστασή σας;

Κατά βάση ξεκινήσαμε, με το να μοιραζόμαστε ιστορίες,  βιώματα και προσωπικές εμπειρίες από το οικογενειακό μας περιβάλλον σε σχέση με τις γιαγιάδες μας, καθώς και άπειρο brainstorming σε σχέση με την εποχή μας και τι έχει τελειώσει-πεθάνει πλέον σε σχέση με το παρελθόν. Αυτές οι ιδέες,  άρχισαν να γίνονται σκηνικοί αυτοσχεδιασμοί και να παίρνουν σιγά σιγά μία μορφή κειμένου.

Ποιες νέες σκέψεις κάνατε με αφορμή αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;

Συνειδητοποίησαμε ουσιαστικά πόσο έχει αλλάξει ο κόσμος αλλά στο πυρήνα του έχει μείνει ο ίδιος σε πολλά επίπεδα. Όμως στο τέλος της μέρας οι άνθρωποι γύρω μας και κοντά μας είναι που μετράνε και είμαστε μαζί σε αυτό το πέρας του χρόνου.

Είμαστε η μνήμη μας; Είναι η μνήμη εφόδιο ή τροχοπέδη;

Η μνήμη, που μπορεί να πάρει πολλές μορφές είτε σαν ανάμνηση, είτε μέσα απο τα κύτταρα στο σώμα μας, είτε ενεργειακά κάτι σαν αίσθηση σίγουρα υπογράφει το πιοι είμαστε σαν βιογραφία και χαρακτήρες πολλές φορές σε επίπεδα που δεν ελέγχουμε και δεν κατανοούμε αν δεν ψάξουμε τους εαυτούς μας βαθύτερα. Δεν παύει όμως να είναι ένα εργαλείο που μας βοηθάει με βάση την ενθύμηση του παρελθόντος και το πώς κάναμε ή συνέβαιναν τα πράγματα να μας βοηθάει να χτίσουμε το μέλλον και το παρακάτω βρισκόμενοι πάντα στο μεταίχμιο και την άρση του τώρα. Είναι θέμα επιλογής πώς θα αξιοποιηθεί.

Πόσο επηρεάζει μία οικογένεια ή ύπαρξη ενός άρρωστου ατόμου;

Η πραγματικότητα είναι πως επειρεαζει πυρηνικά.  Αλλάζουν οι δυναμικές και οι ρόλοι πράγμα που μπορεί να φέρει αναταράξεις και ανισσοροπία στο οικογενειακό σύστημα, σε σημείο που ορίζει πολλές φορές τις ζωές των μελών σε σχέση πάντα με το είδος της ανημποριάς του ατόμου και το ρόλο του στην οικογένεια. Είναι ήδη δύσκολο και πολλές φορές σκληρό (για νέα παιδιά κυρίως) να φροντίζουν έναν ηλικιωμένο παππού-γιαγιά, πόσο μάλλον απο την άλλη αν  έχεις έναν άρρωστο πατέρα-μητέρα που καλείσαι από πολύ νωρίς να γίνεις εσύ ο βασικός φροντιστής της οικογένειας, μπορεί να πάρεις και ρόλο γονέα για μικρότερα αδέρφια ας πούμε πράγμα που επειρεάζει το ποσό χρόνο αφιερώνεις στο να δώσεις προτεραιότητα στη δική σου τη ζωή, το πόσο σε αφήνει από μικρή ηλικία να ονειρευτείς και να ζήσεις με μία ανεμελιά, να τολμήσεις πράγματα να εξερευνήσεις χωρίς δεύτερες σκέψεις. Καλά για έναν γονιό με άρρωστο παιδί δεν το συζητάω καν. Από την άλλη μεριά όμως αποκτάς και μία αντίληψη  και οπτική για τη ζωή και τα πράγματα πολύ διαφορετική. Μία τέτοια συνθήκη αν δεν σε ισοπεδώσει σε δυναμώνει, σαν άνθρωπο, σαν χαρακτήρα, σε ευαισθητοιεί, βλέπεις τα πράγματα αλλιώς.

Τι θα συμβεί στο τέλος του κόσμου;

Ο κόσμος τελειώνει κάθε μέρα με χιλιάδες διαφορετικούς τρόπους και δυστυχώς για πολλά χρόνια δε συνέβαινε τίποτα μέναμε αμετακίνητοι. Πλέον και μετά από πολλά ακραία συμβάντα, αφού χάθηκαν πολλές ψυχές σαν να έχει αρχίσει κάτι να ξεψύχεται και να μετακινείται μέσα μας άρα και έξω σιγά σιγά. Τώρα αν θα γίνει κάποιο γεγονός που θα μας εξαυλώσει όλους αύριο το πρωί δεν ξέρω. Πάντως εγώ πιστεύω πως η ανθρωπότητα έχει μέλλον.

Είστε αισιόδοξοι για το μέλλον;

Πολύ. Ο κοβιντ για μένα έτσι όπως αντιλάμβανομαι τα πράγματα ήταν μια καθοριστική περίοδος που έφερε μια ανατρεπτική ματιά απέναντι στη ζωή, σαν να ανεβήκαμε ένα σκαλάκι  σε επίπεδο συνειδητότητας. Δεν είναι τυχαία τα γεγονότα που ακολούθησαν και το πώς αντιδράσαμε σε αυτά είναι σαν η ίδια η ζωή μέσα από ακραίες καταστάσεις να μας ωθεί να δούμε κάποια πράγματα αλλιώς, την αλήθεια, την ουσία των πραγμάτων.

Τι σας δίνει και πίστη στην καθημερινότητα;

Πως παρ’ όλες τις δυσκολίες βλέπεις ακόμα χαμόγελα, ευγενικούς ανθρώπους που θα ρίξουν και ένα βλέμμα στο τι κάνει ο διπλανός τους, δημιουργικούς με όρεξη για ζωή.

Κονδυλία Κωνσταντελάκη

Τι κινητοποίησε τη συγγραφή του έργου σας;

Η αναγκη να ξαναδούμε ανοίκεια τις εννοιες, τις μνήμες αλλα κ το παρον μας, σα να το εξηγούμε σε καποιο ατομο που μαθαίνει τώρα τον κοσμο, στην προκειμένη περίπτωση, τον ξαναμαθαίνει. Και να αγωνιστούμε εκ νέου και φρεσκα για τον καινούργιο κόσμο που θα ανακαλύψουμε.

Πως δουλέψατε για την παράστασή σας;

Εκκινηση μας ήταν το τι μας καίει, τι δεν βρισκουμε πια ή τι νιώθουμε οτι χανουμε ή ακόμη τι έχουμε και δεν τ αντέχουμε άλλο, τι θέλουμε να αφήσουμε στο παρελθόν του. Μ’ αυτά τα ερωτήματα προσπαθήσαμε να εντοπισουμε τι πραγματικά έχουμε αναγκη να διαπραγματευτούμε με το κοινο. Κ για ολα αυτα αναζητήσαμε ενα θεατρικό σύμπαν μεσω του οποίου να τα εκφράσουμε, ένα ευαίσθητο, τρυφερό και δοτικό, γιατί ίσως τη φροντιδα είδαμε οτι είχαμε βαθιά ανάγκη να την υπερασπιστούμε. Έτσι προέκυψε αποδέκτης και αιτία οσων συμβαίνουν να είναι η γιαγιά μας που πασχει απο άνοια.

Ποιες νέες σκέψεις κάνατε με αφορμή αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;

Ο κόσμος δικαίως έχει τέλη για να χει κ νέες αρχες. Απ’ την άλλη σε κάθε αρχή αξίζει να αναρωτιόμαστε αν μοιάζει περισσότερο με τελος, αν ναι, τότε ας δοκιμάσουμε πάλι, και πάλι, μέχρι να αρχίσει ξανά ο κόσμος.

Είμαστε η μνήμη μας; Είναι η μνήμη εφόδιο ή τροχοπέδη;

Οι μνήμες μας ειναι βαθιά σημαντικές αλλα νομίζω είμαστε περισσότερα απ’ αυτές. Οι μνήμες μάς συνδέουν με καταστάσεις, με ανθρώπους γνωστούς ή άγνωστους, με ιδέες, με εποχες, όμως το τι είδους σταση κ σχέση θα αναπτυξουμε με αυτες  τις μνήμες, κ τελικά πώς θα υπάρχουμε στο κάθε παρόν μας, αυτό νομίζω μας ορίζει περισσότερο. Άλλωστε από μόνη της κάθε μνήμη μπορεί να λειτουργεί κα ως εφόδιο και ως τροχοπέδη.

Πόσο επηρεάζει μία οικογένεια ή ύπαρξη ενός άρρωστου ατόμου;

Θυμίζει πόσο ανάγκη εχει ο άνθρωπος τον άνθρωπο, πόσο η αυτάρκεια και η ανεξαρτησία είναι ψευδείς, δεν υπάρχουν δεδομένα και ασφάλειες, ανήκουμε αναπόφευκτα σε κοινωνικά σύστηματα. Μπορεί αυτή η αίσθηση να γεμίσει τα ατομα τρόμο, μπορεί κ ευγνωμοσύνη, συχνα και τα δύο ταυτόχρονα.  Αυτες οι συνειδητοποιησεις ειναι κ βαθιά πολιτικές. Κόσμοι που χτίζονται πανω σε γενναίες, αυθυπαρκτες, ικανές μονάδες είναι απάτες. Δεν φτανει το άτομο μόνο του, δεν φτάνει καν η οικογένεια μόνη της, ακομη κ οταν υπάρχει ενεργά, πόσο μαλλον οταν δεν υπάρχει ή για διαφορους λογους αδυνατεί να προσφέρει αρκετά. Οι ασθένειες μας υπενθυμίζουν πόσο  χρειαζόμαστε τρόπους συνυπαρξης λιγότερο ανταγωνιστικούς, που τα μελη λειτουργουν αλληλουϋποστηρικτικά, που υπάρχει μεριμνα συλλογική για την υγεια. Πόσο αναγκαία είναι η δημοσια και ελευθερη στην προσβαση μεριμνα για τα ασθενή και ηλικιωμένα άτομα και τις οικογένειές τους.

Τι θα συμβεί στο τέλος του κόσμου;

Αν αν ισως βασικο συστατικο του κοσμου ειναι η ικανότητα συνύπαρξης, ενα τελος του κοσμου θα ταν η διάλυση των δεσμών.Ωστόσο ελπίζω πώς καθε φορα που ο κόσμος πλησιάζει σ ενός ειδους τέλους η ανάγκη για να αναγεννηθεί υπερισχύει κ οι δεσμοί επανέρχονται νέοι κ επίκαιροι να αντικαταστήσουν εκείνους που πια δε λειτουργούσαν. Απ’ την άλλη βέβαια μια κοινωνική ανάγνωση του τελους του κόσμου προϋποθέτει την προστασία και την μέριμνα κ για τον φυσικό κόσμο, τα δαση, τα ζωα τον αερα, τους ωκεανους. Ενα ακόμη τέλος λοιπόν θα ήταν την αποτυχία των ανθρώπων να καταλάβουν, ποσο αναγκαιο ειναι να πάψουν να εξουσιάζουν και να επιβάλλονται στη φύση.

Είστε αισιόδοξοι για το μέλλον;

Είμαι ή δεν ειμαι δεν ξέρω, σίγουρα δεν θέλω να επιτρέψουμε να ματαιωθούμε γιατί τότε το τέλος του κόσμου θα ρθει ταχυτατα και ερήμην μας.

Τι σας δίνει και πίστη στην καθημερινότητα;

Οι συναντήσεις, το να γνωρίσεις εναν άνθρωπο και να συνεννοηθείς με κατι δικο του, με κατι δικο σου, με κάτι κοινό κ ανθρώπινο, το να διατηρούμε την ικανοτητα να ακούμε και το δικαιωμα να εκφραζόμαστε.

Καλλιόπη Ανταμπούφη

Τι κινητοποίησε τη συγγραφή του έργου σας;

Όλες οι σκέψεις και οι ανησυχίες μας για αυτόν τον κόσμο. Ανήκουμε στη γενιά που έχει δει πολλές φορές τον κόσμο που ήξερε να τελειώνει και να παίρνει νέα μορφή.

Πως δουλέψατε για την παράστασή σας;

Με πολλούς αυτοσχεδιασμούς και παιχνίδια που χτίζανε σιγά σιγά το κείμενο και τελικά την παράσταση.

Ποιες νέες σκέψεις κάνατε με αφορμή αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;

Η ίδια η παράσταση καταλήγει πως το τέλος του κόσμου, μία κρίση, ένα συμβάν μπορεί να αποτελέσει αφορμή για τον καθένα να ξαναγνωρίσει ανθρώπους κοντινούς, να ανοίξει μια νέα οπτική.Το μαζί λειτουργεί αντιστασιακά δημιουργώντας ένα επικείμενο τέλος του κόσμου ελπιδοφόρο. Όσο παράδοξο και αν ακούγεται αυτό, κάθε τέλος φέρει μία νέα αρχή.

Είμαστε η μνήμη μας; Είναι η μνήμη εφόδιο ή τροχοπέδη;

Είμαστε η μνήμη μας, περισσότερο απ’ όσο το αναγνωρίζουμε και το καταλαβαίνουμε. Το σώμα μας το ίδιο φέρει μνήμες που δεν μπορούμε να ανακαλέσουμε. Τρομακτικό το να ξεχάσουμε, τρομακτικό και να θυμόμαστε.

Πόσο επηρεάζει μία οικογένεια ή ύπαρξη ενός άρρωστου ατόμου;

Η αρρώστια φέρει το τέλος ενός κόσμου και την αρχή ενός νέου, από οικογενειακό έως και κοινωνικό επίπεδο. Αλλάζουν οι σταθερές και όπως σε κάθε στιγμή κρίσης ο καθένας καλείται να σταθεί κάπου. Να επιλέξει τον ρόλο του στη νέα πραγματικότητα. Συχνά αυτό καθορίζει και το ποιοί είμαστε.

Τι θα συμβεί στο τέλος του κόσμου;

 Το βλέπουμε κάθε μέρα μπροστά μας. Το τέλος του κόσμου δεν θα συμβεί, συμβαίνει τώρα. Το μέλλον δεν μπορούμε να το αναγνωρίσουμε, ούτε να το εντοπίσουμε. Το προσδιορίζουμε με βάση το παρελθόν και το παρόν μας. Ας φανταστούμε, λοιπόν, το τέλος του κόσμου, για να ανοίξουμε τα μάτια μας και τις καρδιές μας στο τώρα.

Είστε αισιόδοξοι για το μέλλον;

Η ζωή σαφώς εμπεριέχει και την αισιοδοξία και την απαισιοδοξία. Είναι έννοιες που  αλληλοσυμπληρώνονται και μεταβάλλονται. Βέβαια, όταν είσαι απαισιόδοξος δεν έχεις πια τίποτα να περιμένεις και το να παραμένεις αισιόδοξος είναι ένας συνεχής αγώνας. Παρόλ’ αυτά, νιώθω πως πάνω απ’ όλα αυτό που χρειαζόμαστε είναι πίστη.

Τι σας δίνει και πίστη στην καθημερινότητα;

Η αγάπη ανάμεσα στους ανθρώπους. Οι συναντήσεις κάτω από τον ήλιο. Το χαμόγελο ανάμεσα στους αγνώστους. Τα άσχημα είναι πολλά. Είναι συγκινητικοί οι άνθρωποι που επιμένουν στην ομορφιά αυτού του κόσμου.

Θωμάς Μακρυγιάννης

Τι κινητοποίησε τη συγγραφή του έργου σας;

Πέρυσι η Δραματική Σχολή που Ωδείου Αθηνών μας έδωσε την ευκαιρία να γράψουμε
δυο έργα με δυο διαφορετικές θεματικές, “ Το τέλος του κόσμου, όπως τον ξέρουμε”
και “ Αθέατη Βία”. Στην 1η θεματική μετά από συζητήσεις, καταλήξαμε στην Γιαγιά και
στο ότι ο κόσμος τελειώνει γι αυτήν. Έτσι ξεκινήσαμε την δημιουργία του “ Γιαγιά, όλα
μια μέρα θα πεθάνουν”

Πως δουλέψατε για την παράστασή σας;

Στην αρχή κάθε ηθοποιός ήταν ελεύθερος να φέρει αυτοσχεδιασμός με θέμα το τέλος
του κόσμου και σε σχέση με την Γιαγιά. Στην συνέχεια εντοπίσαμε αυτούς που μας
ενδιέφεραν περισσότερο και κτίσαμε το κείμενο γύρω από τον πυρήνα αυτόν. Μέσα
από το κείμενο ξεκίνησε να δημιουργείτε η ανάγκη για χαρακτήρα ή “ρόλο” σε κάθε
ηθοποιό. Δημιουργήθηκε έτσι λοιπόν μια δραματουργική συνοχή και μια απίστευτα
υπέροχη οικογένεια, όπου η γιαγιά έχει άνοια.

Ποιες νέες σκέψεις κάνατε με αφορμή αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;

Μια που μου έρχεται στο μυαλό τώρα, είναι ότι καλύτερα όλα μια μέρα να πεθάνουν,
γιατί σήμερα υπάρχουν πολλά πράγματα που ούτε τα κρατάμε ζωντανά και που ούτε
κάποιοι τα αφήνουν να πεθάνουν, βρίσκονται σε μια κατάσταση καθαρτηρίου ή limbo.
Δεν ξέρουμε τι να τα κάνουμε, γιατί δεν θέλουμε να αποδεχτούμε ότι δεν υπάρχει
χώρος γι αυτά πια.

Είμαστε η μνήμη μας; Είναι η μνήμη εφόδιο ή τροχοπέδη;

Ναι φυσικά, γιατί είμαστε οι ιστορίες μας. Ίσως κάποιες φόρες είμαστε και τα
παραμύθια μας, αναλόγως την ηλιοφάνεια έξω. Αλλά το παραπάνω έχει να κάνει με
την μνήμη την δική μου ή την δική σας. Η συλλογική μνήμη, η ιστορική μνήμη , το πως
μια χώρα, μια πόλη ή μια ομάδα ανθρώπων έχει βιώσει κάτι ,είναι εφόδιο. Ειδικά στην
εποχή που ζούμε, που ο κόσμος βρίθει από υπερπληροφόρηση, παραπληροφόρηση
και προπαγάνδα που διαστρεβλώνουν την αντίληψη του γύρω μας, η ειλικρινή
αποδοχή των δυνατών μνημών και η πραγματικότητα τους είναι αυτό που μας κρατάει
ανθρώπους. Κάπου είχα διαβάσει, δεν θυμάμαι που, ότι η πραγματική πάλη ενάντια
στον ναζισμό, φασισμό είναι η διατήρηση της μνήμης.

Πόσο επηρεάζει μία οικογένεια ή ύπαρξη ενός άρρωστου ατόμου;

Η απάντηση είναι απλή. Πολύ. Το θέμα της οικογένειας γίνεται η αρρώστια του ατόμου,
η επικοινωνία με τον έξω κόσμο έχει να κάνει με την αρρώστια του ατόμου, τα
εσωτερικά προβλήματα του κάθε μέλους της οικογένειας έχουν να κάνουν με την
αρρώστια του ατόμου. Ξεκινούν και οι περίπλοκες ερωτήσεις μαζί με αυτό το γεγονός.
Όμως άμα μια οικογένεια είναι δεμένη, ακόμα και αν τσακώνεται και αν κουράζει ο ένας
τον άλλον, στο τέλος η λύση βρίσκεται.

Τι θα συμβεί στο τέλος του κόσμου;

Μετά από έναν αριθμό χρόνων που είναι τόσο μεγάλος, που δεν μπορεί καν να
ονομαστεί, σε ένα σκοτεινό και “σχεδόν” νεκρό σύμπαν, ο τελευταίος μαύρος νάνος (ένα από τα τελευταία σημεία στην εξελικτική ζωή ενός άστρου) δεν θα μπορεί πια να διατηρήσει
την πίεση του στο εσωτερικό του και θα καταρρεύσει από την δύναμη της βαρύτητας.
Τότε θα γίνει η τελευταία έκρηξη super nova και το σύμπαν θα γεμίσει με φως για μια
τελευταία φόρα. Οπότε ο κόσμος θα τελειώσει με φως.

Είστε αισιόδοξοι για το μέλλον;

Περιμένω το χειρότερο, για να γίνει όμως το καλύτερο. Είμαι αισιόδοξα απαισιόδοξος.
Ούτως ή άλλως εδώ είμαστε για κάνουμε το μέλλον καλύτερο, όσο καλύτερο
μπορούμε, γκρινιάζοντας.

Τι σας δίνει και πίστη στην καθημερινότητα;

Η μουσική, ένα καλό βιβλίο ή ποίημα, μια ταινία, οι άνθρωποι γύρω μου που
προσπαθούν και παρ όλα αυτά χαμογελούν και η μητέρα μου και ο πατέρας μου που
προσπαθούν και παρ όλα αυτά χαμογελούν. Η κοινή τελετουργία του ζεστάματος που
έχουμε σαν θίασος στην παράσταση.

Συντελεστές

Σκηνοθεσία: Γιώργος Παύλου

Δραματουργία: Άρτεμις Ψιλοπούλου σε συνεργασία με την ομάδα

Επιμέλεια: Έλενα Τριανταφυλλοπούλου

Σχεδιασμός αφίσας: Γιάννης Αποσκίτης

Υπεύθυνη επικοινωνίας: Χρύσα Ματσαγκάνη

Ερμηνεία: Καλλιόπη Ανταμπούφη, Άρτεμις Βαλτζάκη, Δανάη Γεωργούλα, Βασίλης Ζαφειρόπουλος, Κονδυλία Κωνσταντελάκη, Θωμάς Μακρυγιάννης, Σόλωνας Πετρακόπουλος, Αλεξάνδρα  Ρουβέλα, Αλίνα Τσιαμπούλα, Γιώτα Χνάρη