Το εξαιρετικά ενδιαφέρον θεατρικό έργο του Μπορίς Βιάν, Οι Οικοδόμοι της Αυτοκρατορίας, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο Θέατρο 104 σε σκηνοθεσία Σοφίας Καλογιάννη. Μία οικογένεια που κατοικεί σε ένα συγκρότημα διαμερισμάτων καταδιώκεται από έναν απροσδιόριστο θόρυβο. Για να τον αποφύγουν μετακινούνται από διαμέρισμα σε διαμέρισμα χωρίς αποτέλεσμα. Η σκηνοθέτις μας μίλησε για το έργο του Μπορίς Βιάν που εντάσσεται στο Θέατρο του Παραλόγου, την παράσταση που μοιράζεται μαζί μας και τις νέες σκέψεις που έκανε με αφορμή αυτή τη δουλειά. Για τις κοινωνικές πιέσεις, αλλά και τις προσωπικές ευθύνες. Για το πως βλέπει το μέλλον και πως αντιμετωπίζει το παρόν.

Τι σου κινεί το ενδιαφέρον στο έργο του Μπορίς Βιάν; Ποιες νέες σκέψεις έκανες για τον εαυτό σου μέσα από αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;

Πρόκειται για ένα συναρπαστικό έργο, τόσο όσον αφορά στη δομή του όσο και στο περιεχόμενό του. Ανήκει στο θέατρο του Παραλόγου και μεταφέρει ένα  βαθιά πολιτικό και ανθρωπιστικό μήνυμα. Αρχικά, μπορεί να ιδωθεί και ως αλληγορία της ύπαρξης, καθώς εκφράζει έντονα την ανθρώπινη αγωνία με την οντολογική έννοια. Την ίδια στιγμή, με το σκωπτικό και έντονα καυστικό χιούμορ του, ο Μπορίς Βιάν κατευθύνει τα βέλη του ενάντια στο σύστημα αξιών μιας κοινωνίας που νοσεί βαριά, σχολιάζοντας την παθογένεια ενός πολιτισμού, που ενώ θεωρητικά στηρίζεται σε αρχές όπως η  ελευθερία και η ισότητα και σε έννοιες όπως η τάξη και η λογική, στην πράξη αυτοϋπονομεύεται από την ίδια του την βαρβαρότητα, δημιουργώντας  έναν κόσμο ανορθόλογο και χαοτικό, μέσα στον οποίο ο άνθρωπος μαθαίνει να χτίζει την προσωπική του φυλακή. Η σκληρότητα που κυριαρχεί στο έργο αυτό αποτελεί αντανάκλαση της βίας που κυριαρχεί στον κόσμο μας. Πρόκειται για μια ιλαροτραγωδία, για ένα πολυσήμαντο έργο με έντονες ψυχαναλυτικές αναφορές, η μεταφορά του οποίου αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση για εμένα προσωπικά.

Πόσο διασφαλισμένη είναι η ατομική ησυχία όταν υπάρχουν κοινωνικές αναταραχές ακόμα κι όταν κανείς κρατάει απόσταση από τεκταινόμενα;

Σε τέτοιες περιστάσεις, το ζήτημα δεν είναι αν μπορεί κανείς να εξασφαλίσει την προσωπική του ασφάλεια, ή την ατομική του ηρεμία, αλλά αν επιλέγει να αντικρύζει την ουσία του προβλήματος ή να «στρουθοκαμιλίζει», έχοντας την αντίληψη πως δεν τον αφορά. Ο προβληματισμός για τα σοβαρά κοινωνικά προβλήματα που ταλαιπωρούν την πλειοψηφία, ή οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα, δεν μπορεί παρά να απασχολεί κάθε άνθρωπο που δεν έχει χάσει την σύνδεσή του με το σύνολο. Αυτονόητο είναι πως δεν είμαστε, ούτε μπορούμε ποτέ να είμαστε, αποκομμένοι στο προσωπικό μας σύμπαν, ακόμα κι όταν βρισκόμαστε σε θέση υπεροχής. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η τήρηση αποστάσεων, εμπεριέχει την έννοια της απαξίας και η απαξία προέρχεται από την αλλοτρίωση και τον αποπροσανατολισμό. Συνέπεια αυτών δεν είναι ακριβώς η συνειδητή απροθυμία συμμετοχής, αλλά η από-ευαισθητοποίηση. Στην τελική, η αποξένωση του ατόμου από τα κοινωνικά γεγονότα σημαίνει αποξένωση από τον ίδιο του τον εαυτό. Είναι ζητούμενο για κάθε πολίτη να είναι πνευματικά και κοινωνικά ενεργός, γιατί  η έλλειψη γνώσης και η αδιαφορία για τα τεκταινόμενα επιτρέπει την αυθαιρεσία της εκάστοτε εξουσίας και απομακρύνει από αυτό που θα όφειλε να είναι ο απώτερος στόχος, δηλαδή μια κοινωνία δομημένη πάνω στις αξίες της αλληλεγγύης, του αλληλοσεβασμού και της συνεργασίας.

Η κοινωνία επηρεάζει τον άνθρωπο ή το αντίστροφο;

Εκ πρώτης, θα έλεγε κανείς πως είναι κυκλικό. Αλλά αν το αναλύσουμε περισσότερο θα δούμε ότι η κοινωνία προηγείται. Κάθε άτομο έχει μια χαρακτηροδομή που δημιουργείται στην παιδική του ηλικία από το άμεσο οικογενειακό του περιβάλλον. Ο σκληρός πυρήνας της δομής αυτής δεν μπορεί εύκολα να μεταβληθεί. Μοιάζει με τα θεμέλια ενός οικήματος, που μπορεί να μην είναι εμφανή, αλλά στηρίζουν ολόκληρο το εποικοδόμημα. Τα μέρη της επιφάνειας μπορούν ευκολότερα να τροποποιηθούν, αλλά για να φτάσει κανείς στα θεμέλια θα πρέπει να γκρεμίσει το κτίριο. Το άμεσο περιβάλλον του ατόμου εντάσσεται με την σειρά του στο ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο από το οποίο και επικαθορίζεται. Το κοινωνικό οικοδόμημα απαρτίζεται από θεσμούς, κανόνες και νόρμες που κάθε άτομο εσωτερικεύει, καθώς αναπτύσσεται, κοινωνικοποιείται και κανονικοποιείται. Μαθαίνει έτσι περισσότερο να αποδέχεται παρά να αμφισβητεί. Αφού λοιπόν ο άνθρωπος έρχεται σε δοσμένες συνθήκες, η δύναμη που χρειάζεται να ασκήσει για να μεταβάλλει τις συνθήκες αυτές, είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη από την δύναμη που απαιτείται να ασκηθεί από το κοινωνικό του περιβάλλον για να επιτευχθεί ο έλεγχος του. Με τον έλεγχο αυτό εξασφαλίζεται και η αδιασάλευτη συνέχεια της καθεστηκυίας τάξης. Όταν όμως ο άνθρωπος οργανώνεται και συγκροτεί ομάδες, τότε μπορεί να επηρεάσει τις κοινωνικές εξελίξεις με τρόπο αμεσότερο και πιθανώς πιο αποτελεσματικό.

Τι συνιστά στην εποχή μας επαναστατική πράξη;

Υπάρχει μια φράση του Αντρέ Μπρετόν που είναι και θα παραμείνει επίκαιρη: «Όποια κι αν είναι η ερώτηση, ο Άνθρωπος είναι η απάντηση». Μεγάλη κουβέντα, ειδικά για την εποχή που διανύουμε. Μια εποχή όπου οι τεχνοκρατικές αντιλήψεις και η εξέλιξη της τεχνολογίας έχουν διαμορφώσει ένα ασφυκτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ο άνθρωπος έχει παγιδευτεί, νιώθοντας ταυτόχρονα εξαιρετικά ευάλωτος.  Προσωπικά, θεωρώ ότι σε κάθε εποχή, διαχρονικά, επαναστατική πράξη αποτελεί πρωτίστως το να μην αφομοιώνεσαι. Το να αρνείσαι να πράξεις με τρόπο που αντιβαίνει τις αρχές της ανθρωπιάς και της αισθητικής (χρησιμοποιώ την λέξη με την Νιτσεϊκή έννοια, στη  θέση της λέξης «ηθική»). Το να μην αναπαράγεις τα στερεότυπα που αποδυναμώνουν την αντίσταση απέναντι στον συντηρητισμό και την κοινοτοπία. Το να ακονίζεις και να προφυλάσσεις την κριτική σου σκέψη, θέτοντας υπό συνεχή αμφισβήτηση κάθε τι που αποθαρρύνεσαι να αμφισβητήσεις. Το να μην σκέφτεσαι σαν άνθρωπος της μάζας. Γιατί η επαναστατική πράξη προϋποθέτει την απελευθέρωση της σκέψης. Η ανθρωπότητα διασχίζει τους αιώνες προσπαθώντας να εξασφαλίσει τις καλύτερες δυνατές συνθήκες διαβίωσης, και η ιδέα της εξέλιξης τέθηκε εξαρχής προς όφελός της. Η βελτίωση όμως των συνθηκών αυτών συνδέθηκε πρωτίστως με την αναβάθμιση των υλικών όρων της ζωής του ανθρώπου- αλλά και αυτό τελικά κατέληξε να αφορά την μειοψηφία των προηγμένων κοινωνιών. Η ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας δεν οδήγησε στην ειρήνη και την ασφάλεια, ούτε στην απελευθέρωση και την ευτυχία του συνόλου. Τουναντίον, ο σημερινός άνθρωπος νιώθει εγκλωβισμένος περισσότερο από ποτέ. Χάνει όλο και πιο πολύ την επαφή και την ουσιαστική επικοινωνία με τους άλλους, με αποτέλεσμα να αισθάνεται αφόρητη μοναξιά, αλλά και φόβο. Ο φόβος όμως είναι το πιο αντι-επαναστατικό συναίσθημα γιατί λιγοστεύει τον άνθρωπο. Και την ίδια στιγμή μπορεί να τον μετατρέψει σε υποχείριο.

Υπάρχει μια φράση του Αντρέ Μπρετόν που είναι και θα παραμείνει επίκαιρη: «Όποια κι αν είναι η ερώτηση, ο Άνθρωπος είναι η απάντηση». Μεγάλη κουβέντα, ειδικά για την εποχή που διανύουμε.

Είσαι αισιόδοξη για το μέλλον;

Αν μιλάμε για το μέλλον της ανθρωπότητας, για να είμαι ειλικρινής, μάλλον όχι. Λατρεύω το παράδοξο και το στρεβλό στην τέχνη, όχι στην πραγματική ζωή. Και όπως φαίνεται, η πολιτισμική αποδιοργάνωση της σύγχρονης εποχής οδηγεί τον άνθρωπο σε μια ξέφρενη πορεία με επικίνδυνο προορισμό.  Αυτό δεν συνεπάγεται βέβαια παραίτηση. Σαν άνθρωπος μπορεί να μην είμαι φύσει αισιόδοξη, αλλά είμαι θέσει. Δεν είναι ματαιοπονία αλλά επιλογή, το να παλεύει κανείς για ότι πιστεύει, για ότι ονειρεύεται και για ότι αγαπά, έστω και κόντρα σε κάθε αισιόδοξη πρόβλεψη. Οι σύγχρονες κοινωνίες χρειάζεται να αναζητήσουν εναλλακτικούς δρόμους σε ότι αφορά τον τρόπο που είναι οργανωμένες, για να μπορέσουν να ανανεώσουν την ελπίδα μας σε ένα μέλλον, στο οποίο κανένας άνθρωπος δεν θα επιτρέπεται να αποτελεί μέσο, αλλά μόνο αυτοσκοπό.

Τι σου δίνει δύναμη και πίστη στην καθημερινότητα;

Η ανθρωπιά, η ψυχική ευγένεια, η τρυφερότητα, το χιούμορ, ο ψυχαναλυτής μου και οι γάτες. Οι αγαπημένοι μου άνθρωποι, αλλά και το αιφνίδιο χαμόγελο ενός άγνωστου ανθρώπου με καλή προαίρεση. Οι μικρές, απροσδόκητες σουρεαλιστικές στιγμές. Το να χαλαρώνω μέσα στη φύση, ή να κάνω μια αληθινή αγκαλιά.

Οι Οικοδόμοι της Αυτοκρατορίας του Μπόρις Βιάν σε σκηνοθεσία Σοφίας Καλογιάννη στο Θέατρο 104

Ταυτότητα παράστασης:

Συγγραφέας : Μπόρις Βιάν

Μετάφραση – Δραματουργική επεξεργασία: Σοφία Καλογιάννη

Σκηνοθεσία : Σοφία Καλογιάννη

Σκηνογραφία – Ενδυματολογία : Μαρίζα Σουλιώτη

Κινησιολογία – Χορογραφία : Κωνσταντίνος Καρβουνιάρης

Μουσική – ηχητικός σχεδιασμός : Στέλιος Γιαννουλάκης

Φωτισμός : Στέβη Κουτσοθανάση

Βοηθοί σκηνοθέτη (αλφαβητικά) : Μαρία Κακαβούλη, Χρήστος Κουμαραδιός, Ελίνα Κουραβάνα

Φωτογραφίες : Χάρης Γερμανίδης

Αφίσα –  Γραφιστική επιμέλεια: Μπάμπης Μελικίδης

 Τrailer παράστασης:

Σκηνοθεσία : Σοφία Καλογιάννη

Κάμερα/Μοντάζ: Θάνος Χαλκιαδάκης, Χρήστος Κουμαραδιός

Μουσική : Head On (Imipolex G)

Παίζουν:

Γιώργος Χουλιάρας      : Λέων

Μαρία Μπρανίδου      : Άννα

Ειρήνη Δάμπαση          : Ζηνοβία

Χριστίνα Δενδρινού     : Βιργινία

Παναγιώτης Τζαφέρης: Γείτονας

Κατερίνα Κασσάνδρα  : Σμουρτς

Βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=QqLgPbMgduI

Πληροφορίες:

Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Σάββατο 21:15 και Κυριακή 20:00

Τιμές εισιτηρίων : 15ευρώ (γενική είσοδος)  12 ευρώ (μειωμένο)

Διάρκεια: 80’

Προπώληση: https://www.more.com/theater/oi-oikodomoi-tis-aytokratorias/

Θέατρο 104

Διεύθυνση: Ευμολπιδών 41, Αθήνα 118 54 (3’ λεπτά από το μετρό του Κεραμεικού)

Τηλέφωνο: 695 126 9828