Φωτογραφία: Πάτροκλος Σκαφίδας

Διαβάζετε καθημερινά;

Τυχαίνει να διαβάσω πάντα κάτι, έστω και για λίγο, σχεδόν καθημερινά. Ένας ποιητής αγαπημένος φίλος που δε ζει πια, ο Γιάννης Κοντὀς, έλεγε ότι κάθε μέρα μόλις ξυπνήσει γράφει περίπου επί 45 λεπτά σαν άσκηση για το προσωπικό στιλ της γραφής του. Κάπως έτσι νομίζω μπορεί να λειτουργήσει και με τον αναγνώστη. Εμένα τουλάχιστον με συγκεντρώνει αυτή η καθημερινή προσωπική ενασχόληση…

Από ποια ανάγκη σας προκύπτει η αναγνωστική συνήθεια; Τι προσφέρει στην ζωή σας;

Με επαναφέρει στο κέντρο μου. Δραπετεύω απ ό,τι με αγχώνει. Σα να θέλω κάπου να κρυφτώ. Λειτουργεί σαν καταφύγιο από την πραγματικότητα. Όπως και το με το θέατρο. Μετακινεί λίγο τη σκέψη μου. Ακονίζει το μυαλό μου. Κρατάει ζωντανή την καρδιά μου. Ας πούμε ότι με ξεκουράζει.

Πως διαλέγετε ποιο βιβλίο θα διαβάσετε;

Δε διαλέγω. Θα ακουστεί αστείο. Αλλά τις περισσότερες φορές με βρίσκει αυτό. Πέφτει στα χέρια μου. Μεγάλωσα σε ένα σπίτι με πολλά βιβλία. Η αγάπη αυτή ξεκινούσε από τον πατέρα μου. Είναι μέσα στα πράγματα που μου έμαθε. Έφερνε στο σπίτι όχι μόνο βιβλία, αλλά και λογοτεχνικά περιοδικά. Μετά οι φιλίες μου αλλά και οι συνεργασίες μου στο θέατρο καθορίστηκαν μέσα από το χώρο της λογοτεχνίας. Ο Μένης Κουμανταρέας, η Μάρω Δούκα, ο Μάνος Ελευθερίου, ο Θανάσης Νιάρχος, ο Χριστόφορος Λιοντάκης και φυσικά η Λούλα Αναγνωστάκη τιμώντας με με τη φιλία και τη συνεργασία τους με έμαθαν ουσιαστικά να διαβάζω. Αλλά τώρα που το σκέφτομαι ακόμη και με τους πιο στενούς μου φίλους από του χώρου του θεάτρου βιβλία ανταλλάσσουμε ανάμεσα στις ευχές των εορτών και των παραστάσεων. Βέβαια η γνώμη μου είναι ότι τα πράγματα στη ζωή σε διαλέγουν, δεν τα διαλέγεις. Τουλάχιστον έτσι συμβαίνει με μένα.

Ποιος είναι ο ορισμός του καλού βιβλίου;

Ίσως, όπως και με την παράσταση. Να είναι τόσο προσωπικό που να σε αφορά. Να γίνεται έντεχνα από προσωπικό συλλογικό. Αυτή η φαινομενικά απλή μετάβαση κουβαλάει όλη την επίπονη διαδρομή της τέχνης.

Ποια είναι η ιδανική συνθήκη διαβάσματος; Που διαβάζετε συνήθως;

Η ιδανική συνθήκη διαβάσματος για μένα είναι αναμφίβολα η ερημική παραλία. Ίσως γιατί η αγάπη της λογοτεχνίας συναντάει την αγάπη μου για τον ήλιο και τη θάλασσα..
Συνήθως βέβαια διαβάζω στο καμαρίνι και κλεφτά στα μέσα μαζικής μεταφοράς, όταν τυχαίνει να τα χρησιμοποιήσω. Όταν υπάρχει χρόνος μου αρέσει και το χειμώνα να διαβάζω κοντά στο τζάκι. Α. Και μου αρέσει να διαβάζω με παρέα. Ακόμα και όταν δε μιλάμε. Σιωπηλά.

Ο Κάφκα είπε: «Τα βιβλία που έχουμε ανάγκη είναι εκείνα που πέφτουν σαν το τσεκούρι στην παγωμένη θάλασσα της ψυχής». Υπάρχουν βιβλία που σας έχουν κάνει να νιώσετε έτσι; Αν ναι, ποια;

Α! Είναι πολλά. Με συγκινούν πολύ η ελληνική ποίηση από τον Σολωμό μέχρι τη γενιά του ῾70. Το αρχαίο δράμα. Ο Σαίξπηρ, ιδίως τα Σονέτα του. Ο Γλάρος του Τσέχοφ. Ο Μπέκετ και ο Πίντερ. Η Αναγνωστάκη. Από κει και πέρα υπάρχουν κάποια βιβλία που με έχουν καθορίσει πιο προσωπικά και επανέρχομαι σε αυτά συχνά: η αυτοβιογραφία της Ιζαντόρα Ντάνκαν (Η ζωή μου), η Ψυχή του ανθρώπου στο σοσιαλισμό του Ο. Ουάιλντ, Μουσική και Λόγος του Furtwängler, το Ντουέντε του Λόρκα, η βιογραφία της Έλλης Λαμπέτη από τον Γερμανό, τα κείμενα του Κουν για το θέατρο, η Εμπειρική θεατρική παιδεία του Μινωτή.

Ποιο βιβλίο θα προτείνατε σε κάποιον να διαβάσει;

Σίγουρα όλα τα παραπάνω… Τελευταία κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Σοκόλη η δεύτερη έκδοση των βιβλίων που έγραψα Για την Ελένη (Παπαδάκη) καθώς και για τη δραματουργία της Αναγνωστάκη με τον τίτλο Στην Πόλη της Λούλας Αναγνωστάκη. Θα χαιρόμουν να τα διαβάσει κάποιος.

Ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτήν την περίοδο;

Τελευταία, μετά από πρόσκληση της Αιτωλικής Πολιτιστικής Εταιρείας, διάβασα τα ποιήματα ενός ποιητή, του οποίου την ύπαρξη αγνοούσα. Τον λένε Μίνωα Ζώτο και στην εποχή του ήταν ερωτευμένος με τη Μαρία Πολυδούρη. Τα Άπαντά του μόλις κυκλοφόρησαν.

Μοιραστείτε μαζί μας την πρώτη του φράση…

«Που῾ναι η αγάπη, που ᾽κλωθε, πουλάκια, τα ονειρά μου;
Ω Θε μου, αυτό το νεύριασμα κι αυτή η κακοκεφιά,

αυτή η μιζέρια πως θα βγει που μπαίνει στην καρδιά μου;

Ω! Ας ἐβγαινε ήλιος να ῾σπαζε τη σκούρα συννεφιά,

γιατί ένας μαύρος δαίμονας τους ουρανούς ορίζει

κι όλο του κόσμου το αίσθημα στην υγρασία σαπίζει»…

Ο Μάνος Καρατζογιάννης συμμετέχει (& σκηνοθετεί) στην παράσταση 8 ώρες & 45 λεπτά που παρουσιάζεται στο Θέατρο Σταθμός. Παράλληλα, σκηνοθετεί το έργο Για την Ελένη που παρουσιάζεται στο ίδιο θέατρο.

Τα βιβλία του  Στην Πόλη της Λούλας Αναγνωστάκη & Για την Ελένη κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Σοκόλη.