Το θέατρο -μπορεί να- έχει μια δύναμη πολύ ορμητική. Μια δύναμη που ξεκινάει από τα μάτια και το μυαλό, μπαίνει στην καρδιά και παρασύρει ολόκληρο το σώμα. Έτσι μας μετακινεί, μας φέρνει κοντά -ή μας απομακρύνει-, μας κάνει ένα. Ένα τέτοιο θέατρο οραματίζεται η Αγγελική Πασπαλιάρη που φέτος συμμετέχει στην παράσταση Στην κορυφή το κόσμου, εκεί να με πας. της Ειρήνης Φαναριώτη που παρουσιάζεται στο Θέατρο Αργώ. Μας μίλησε για την τέχνη και τον τρόπο που φτάνει στους ανθρώπους, ακόμα κι όταν δεν είναι έτοιμοι γι αυτήν. Για τη γυναίκα, τον άνθρωπο, τα δικαιώματά τους και τον τρόπο που πρέπει να αντιμετωπιστούν στην δύσκολη εποχή μας. Για μια στιγμή πράγματικής δράσης που βρίσκεται απέναντί μας, στο εδώ και το τώρα.
Τι σε συγκινεί στο έργο της Ειρήνης Φαναριώτη; Ποιες νέες σκέψεις έκανες για τον εαυτό σου μέσα από αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;
Αυτό που με συγκινούσε από την πρώτη στιγμή στο έργο της Ειρήνης είναι ότι έχει τέτοια ταχύτητα η ροή του, που η οποιαδήποτε κινητοποίηση του συναισθήματος έρχεται τόσο αβίαστα που δεν προλαβαίνεις να την επεξεργαστείς. Απλά σε αρπάζει και σε μετακινεί. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον και ως ηθοποιός το πως καλούμαι να μπω μέσα σε αυτό το σύμπαν και να βυθιστώ. Αυτό είναι που έμαθα για τον εαυτό μου μέσα σε αυτή τη συνθήκη. Επειδή μου αρέσει να ελέγχω τα πράγματα στη ζωή μου και το κάνω ακόμα και όταν δεν το θέλω, κατάλαβα ότι κάποιες φορές έχουμε να κερδίσουμε πολύ περισσότερα αν αφήσουμε τα πράγματα να κυλήσουν μόνα τους. Είναι κάτι που δουλεύω και στην παράσταση και στην ζωή μου τώρα.
Η ομάδα σας είναι σε μεγάλο ποσοστό γυναικεία. Πως δουλέψατε γι αυτήν την παράσταση;
Μου συμβαίνει συχνά να δουλεύω με γυναίκες και το θεωρώ ευλογία. Αρχικά νιώθω ασφάλεια. Από εκεί και έπειτα πρόκειται για μία συνθήκη που δεν γνωριζόμασταν με τα μέλη της ομάδας από πριν, αλλά ήταν πολύ σαφές αυτό που ήθελε η Ειρήνη, δουλέψαμε πολύ συμπυκνωμένα και αφοσιωμένα και αφεθήκαμε αποκλειστικά σε αυτό που κάναμε. Όλες οι κοπέλες έμοιαζαν να είναι πολύ σοφά επιλεγμένες για να έρθουν να συμπληρώσουν το σύνολο. Όποια και να φέρω στο μυαλό μου, νιώθω πολύ χαρούμενη που την συνάντησα. Δεν είναι κάτι που συμβαίνει πολύ συχνά γιανα πω την αλήθεια.
Γιατί ενώ έχουν γίνει τόσοι αγώνες, πρέπει ακόμα να μιλάμε για θεμελιώδη δικαιώματα;
Θεωρώ ότι ζούμε σε πολύ κακή εποχή. Ζούμε στο 2025 και μιλάμε για ζητήματα που θα έπρεπε να είναι λυμένα. Μάλλον φταίει το ότι δεν ξέρουμε ιστορία, ότι δεν προσπαθούμε να ψαχτούμε πιο βαθιά ως προς το τι σημαίνει κάτι και από που προκύπτει. Φτάνουμε νομίζω, στο σημείο να πρέπει να ορίσουμε ξανά τη βάση. Το πρόβλημα είναι ότι ο καθένας μας θεωρεί κάτι άλλο ως βάση. Ακόμα και οι άνθρωποι που είναι ενεργοί και δρώντες, δεν ξέρουν ακριβώς προς τα που να στρέψουν το βλέμμα. Εγώ για να είμαι ειλικρινής, νιώθω φόβο.
Όταν το διακύβευμα είναι μεγάλο, πότε εμπλέκεσαι σε κάτι και πότε μένεις εκτός για να προστατευτείς;
Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω καλή σχέση με την ψυχραιμία, εμπλέκομαι εύκολα. Και θέλω να εμπλέκομαι γιατί με συγκινεί από μικρή το πως οι άνθρωποι υπερβαίνουν τα όριά τους και φτάνουν πάνω από το μπόι τους. Αυτό με κάνει να θέλω να ξυπνάω το πρωί. Το να εμπλεκόμαστε, με τον τρόπο του ο καθένας, μάλλον είναι ένας δρόμος ώστε να αλλάξουμε τα πράγματα. Γιατί τώρα είναι η ώρα να αλλάξουν τα πράγματα. Δεν μπορώ να προσεγγίσω έναν πιο ωφελιμιστικό τρόπο ζωής γιατί μου λείπουν ολοκληρωτικά τα εργαλεία για να τον κατανοήσω. Ένα μέρος του εαυτού μου βρίσκεται πάντα στην εφηβεία και θέλει να αντιμετωπίζει τα πράγματα που συμβαίνουν με την σκέψη ότι θα φτάσει το μαχαίρι στο κόκκαλο.
Βρισκόμαστε σε μία εποχή που γίνεται μεγάλη προσπάθεια να χωρέσει, αλλά βλέπουμε ότι τελικά περιορίζει. Ποιες είναι οι σκέψεις σου πάνω σε αυτό;
Είναι λογικό γιατί η προσπάθεια να χωρέσουν πολλά πράγματα ταυτόχρονα οριοθετείται από την άρχουσα τάξη σε βαθμό που να μην ενοχλεί ιδιαίτερα αυτό που συμβαίνει. Σαφώς είναι σπουδαίες κάποιες προσπάθειες που γίνονται, αλλά πιστεύω πως πρέπει να είμαστε λίγο πιο ψυλλιασμένοι. Αυτό που συμβαίνει είναι η αρχή του παγόβουνου και μιλάμε για μεγάλο παγόβουνο.
Η θέση της γυναίκας στην εποχή μας;
Δεν ξέρω τι να πω. Νιώθω τυχερή που μπορώ για παράδειγμα αν θέλω να εργαστώ, να το κάνω ή να μπορώ αν θέλω να χωρίσω ή να κάνω άμβλωση. Αλλά δυστυχώς, δεν ξέρω για πόσο θα ισχύει αυτό. Νομίζω ότι ήδη ζούμε σε μία δυστοπία. Τα στερεότυπα περνούν μέσα μας από τόσο μικρή ηλικία που αναρωτιέμαι συχνά τι μέσα διαθέτω για να τα παλέψω. Υπάρχει όμως, ένα καλό στην εποχή μας. Οι γυναίκες πλέον κάνουμε δίκτυα για να μπορούμε να στηρίζουμε η μία την άλλη. Και μόνες αν νιώθουμε, βρισκόμαστε μαζί πολλές μόνες.
Υπάρχει διαφοροποίηση των φύλων ή πρόκειται για χαρακτήρες ανθρώπων και ρόλους;
Είναι μια ερώτηση αυτή που ό,τι και να πούμε μπορεί να είναι σωστό ή και λάθος. Πιστεύω στην διαφοροποίηση των φύλων, αλλά πρώτα πρέπει να ορίσουμε τι είναι φύλο. Σαφώς υπάρχει μια βιολογική διαφοροποίηση, αλλά ταυτόχρονα το φύλο φορτώνεται με σημασία από την κοιλιά της μητέρας μας. Και βέβαια αυτό αλλάζει από κοινωνία σε κοινωνία. Ο άνθρωπος στην εποχή μας είναι ρευστός. Έχει αλλάξει ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε την ατομικότητα και αυτό φυσικά, συμπαρασύρει και τα φύλα.
Ποιος είναι ένας τρόπος να κινούμαστε στην καθημερινότητα ομαλά ως γυναίκες;
Με κλειδιά στο χέρι! Δεν τον έχω βρει για να είμαι ειλκρινής. Το βασικότερο είναι να είμαστε ζωντανές σε μία εποχή που δεν έχουν λυθεί βασικά ζητήματα. Αν σκεφτούμε την χειρότερη δυνατή κατάσταση που μπορεί να βρεθεί ένας άνθρωπος και προσθέσουμε σε αυτή το να είναι γυναίκα, γίνεται αμέσως χειρότερο. Οπότε δεν ξέρω τι να συζητήσω πάνω σε αυτό το ζήτημα.
Τι βρίσκεται στην κορυφή του κόσμου;
Η δικαιοσύνη. Είμαι πολύ ευαίσθητη με αυτό το θέμα. Η αδικία είναι αυτό που μπορεί να με βγάλει εκτός εαυτού.
Το θέατρο έχει τη δύναμη να συμβάλλει σε όλα αυτά που συζητάμε;
Φυσικά. Πιστεύω βαθιά ότι η τέχνη μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.
Δεν απευθύνεται όμως σε ανθρώπους που έχουν ήδη κεραίες ανοιχτές;
Επειδή έχει τύχει να κάνω περιοδεία χειμερινή με παράσταση στην Ελλάδα και να έρθω σε επαφή με πολλούς και διαφορετικούς ανθρώπους, ακόμα και κάποιους που ήρθαν να δουν την παράσταση γιατί ήταν το μόνο πράγμα που συνέβαινε στην πόλη τους. Κι όμως, οι περισσότεροι ήρθαν πολύ μετακινημένοι να μας βρουν μετά την παράσταση, σε επίπεδο που δεν φανταζόμουν. Σαφώς και βοηθάει να είσαι έτοιμος να αντικρύσεις κάτι, αλλά η τέχνη δεν σε ρωτάει. Εμένα αυτο το θέατρο με αφορά. Θέλω να τελειώνει μια παράσταση και να γίνεται χαμός.
Σαφώς και βοηθάει να είσαι έτοιμος να αντικρύσεις κάτι, αλλά η τέχνη δεν σε ρωτάει. Εμένα αυτο το θέατρο με αφορά. Θέλω να τελειώνει μια παράσταση και να γίνεται χαμός.
Ποια είναι επαναστατική πράξη στην εποχή μας;
Ανάλογα με το ποιος είσαι. Ακόμα και το να αναπνέεις, μπορεί κάπου να είναι επαναστατική πράξη. Ακόμα και το να πεις ότι μια κυβέρνηση συγκαλύπτει εγκλήματα μπορεί να είναι επαναστατική πράξη. Το να βοηθάς του συνανθρώπους είναι επαναστατική πράξη ή και το να είσαι αισιόδοξος ακόμα. Σε μια τόσο ζοφερή εποχή, χιλιάδες μπορεί να είναι επαναστατικές πράξεις. Το ερώτημα είναι ποια είναι η μεγάλη επαναστατική πράξη. Μάλλον κάποιο γρανάζι λείπει ακόμα για αυτή. Κάποια στιγμή πρέπει να φύγει η βαλβίδα από τη χύτρα και ας καεί και το φαϊ, δεν πειράζει. Έπρεπε να ήταν χτες, αλλά αφού δεν ήταν χτες, ας είναι τώρα. Τόσο οριακά νιώθω εγώ πλέον απέναντι στα πράγματα.
Τι σου δίνει δύναμη και πίστη στην καθημερινότητα;
Οι άνθρωποι μου. Και τα βιβλία μου. Και τα ωραία ταξίδια που μπορεί να κάνω στο μέλλον.
