Η Δώρα Παρδάλη επανέρχεται στο Θέατρο 104 με την παράσταση του έργου Perfetta (Η Τέλεια) του Mattia Torre. Πρόκειται για ευφάνταστο έργο που προσεγγίζει με χιούμορ και ευαισθησία το ζήτημα του κύκλου της περιόδου των γυναικών, αλλά και κάθε κύκλου της ζωής μας -είτε πρόκειται για γυναίκα είτε για άνδρα-, που σε κάθε τομέα, φάση και εμπειρία έχει αφετηρία και ολοκλήρωση. Η σκηνοθέτις και ηθοποιός μας μίλησε για το έργο, την πορεία του προς την παράσταση και την νέα του απόδοση, για την ανθρώπινη φύση και τις φυσικές λειτουργείες που ενδεχομένως να εξακολουθούν να αποτελούν ζητήματα ταμπού, για τα έμφυλα στερεότυπα και την ανάγκη να τα πολεμήσουμε χτυπώντας στη ρίζα τους.

Πώς συναντάς εκ νέου την παράσταση; Τι έχει αλλάξει από την τελευταία φορά;

Πριν από δύο χρόνια, όταν διάβασα για πρώτη φορά το έργο στη Ρώμη, βρισκόμουν σε μια αρκετά δύσκολη περίοδο της ζωής μου. Είχα μεγάλη ανάγκη να κάνω στο θέατρο κάτι πιο κωμικό, να βρεθώ με τις φίλες και συνεργάτιδές μου, να δημιουργήσουμε έναν χώρο ελαφρότητας. Ήταν μια βαθιά συναισθηματική επιλογή και η πρώτη μου σκηνοθεσία αντικατόπτριζε αυτήν ακριβώς την ανάγκη· να φωτίσω το έργο, να αναδείξω τον ρυθμό και το χιούμορ του, σχεδόν σαν αντίβαρο σε ό,τι μου έλειπε τότε από τη ζωή. Σήμερα το συναντώ από μια διαφορετική θέση. Νιώθω έτοιμη να κοιτάξω κάποια κομμάτια του πιο σκοτεινά – πάντα μέσα στο πλαίσιο της κωμωδίας, αλλά με μεγαλύτερη τόλμη απέναντι στις σκιές του. Στο μεταξύ, έχω ζήσει περισσότερο στη Ρώμη, την πόλη όπου διαδραματίζεται το έργο, και αισθάνομαι πως έχω έρθει σε βαθύτερη επαφή όχι μόνο με τη φωτεινότητα και τη ζωντάνια της, αλλά και με τις αντιφάσεις της. Αυτή η διττότητα με ενδιαφέρει πια περισσότερο. Έτσι, η δεύτερη αυτή συνάντηση δεν είναι απλώς μια επανάληψη, αλλά εύχομαι να είναι μια νέα ανάγνωση. Αν τότε αναζητούσα την ελαφρότητα, τώρα αναζητώ την ισορροπία: το πώς το κωμικό μπορεί να συνυπάρξει με το σκοτεινό, το πώς το γέλιο μπορεί να γεννηθεί ακριβώς μέσα από τις ρωγμές.

Έτσι, η δεύτερη αυτή συνάντηση δεν είναι απλώς μια επανάληψη, αλλά εύχομαι να είναι μια νέα ανάγνωση. Αν τότε αναζητούσα την ελαφρότητα, τώρα αναζητώ την ισορροπία: το πώς το κωμικό μπορεί να συνυπάρξει με το σκοτεινό, το πώς το γέλιο μπορεί να γεννηθεί ακριβώς μέσα από τις ρωγμές.

Τι έμαθες για τον εαυτό σου μέσα από αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;

Αυτό που έμαθα για τον εαυτό μου μέσα από την παράσταση συνδέεται πολύ με μια φράση του έργου που κράτησα μέσα μου για καιρό. Με έκανε να σκεφτώ πόσο συχνά ζούμε με έναν τρόπο γραμμικό – εστιάζοντας μόνο στο αποτέλεσμα, στην εξέλιξη, στο «παρακάτω» – αγνοώντας βασικά κομμάτια της φύσης και ίσως τελικά της ίδιας της ζωής. Παρατηρώντας τους κύκλους του γυναικείου σώματος ως αφετηρία σκέψης, άρχισα να καταλαβαίνω βαθύτερα τη σημασία της επανάληψης, της μεταβολής, της παύσης. Ότι η δημιουργία δεν είναι μόνο μια ευθεία γραμμή προς τα εμπρός, αλλά μια διαρκής κίνηση επιστροφής και ανανέωσης. Προσπαθώ να αποδέχομαι περισσότερο τις μεταβολές μου, να μην απαιτώ από τον εαυτό μου μια σταθερή, αδιάκοπη απόδοση. Να αναγνωρίζω πως κάθε «τέλος» εμπεριέχει μια αρχή και πως κάθε περίοδος σκοταδιού ή ακινησίας μπορεί να είναι προετοιμασία για κάτι που έρχεται.

Γιατί υπάρχει η ανάγκη ακόμα να μιλάμε για αυτονόητα πράγματα; Γιατί τόσο φυσικά πράγματα όπως η γυναικεία περίοδος αποτελούν ακόμα ζητήματα ταμπού;

Χρειάζεται, δυστυχώς, να μιλάμε ακόμη για την περίοδο γιατί είναι κάτι που αφορά εκατομμύρια γυναίκες κάθε μήνα, είναι μια σταθερή, επαναλαμβανόμενη σωματική εμπειρία, κι όμως πολύ συχνά κάνουμε πως δεν συμβαίνει. Η γυναικεία εμπειρία, ιστορικά, έχει υπάρξει για αιώνες υποτιμημένη ή περιθωριοποιημένη, και η περίοδος δεν αποτελεί εξαίρεση. Αντί να αντιμετωπίζεται ως φυσική λειτουργία του σώματος, συνοδεύεται ακόμη από ντροπή και στίγμα, ακριβώς επειδή αφορά τα γυναικεία σώματα. Πρόσφατα ξαναδιάβασα το σατιρικό κείμενο της Gloria Steinem, «If Men Could Menstruate», όπου γράφει πως αν οι άντρες είχαν περίοδο κάθε μήνα, τότε η περίοδος θα γινόταν σύμβολο δύναμης και υπερηφάνειας· εκείνοι με τη μεγαλύτερη ροή θα καυχιόντουσαν για την αντοχή τους. Είναι ένα σατιρικό κείμενο, αλλά η ειρωνεία του φωτίζει μια βαθιά κοινωνική αλήθεια: ο τρόπος που μιλάμε για το σώμα δεν είναι ουδέτερος· διαμορφώνεται από τις δομές εξουσίας μέσα στις οποίες ζούμε. Αν δεν ζούσαμε σε μια πατριαρχική κοινωνία, ίσως να μιλούσαμε διαφορετικά για την περίοδο – με λιγότερη αμηχανία και περισσότερη αποδοχή. Το «αυτονόητο» χρειάζεται ακόμη να λέγεται, ακριβώς επειδή δεν έχει γίνει πράξη. Και το θέατρο είναι ένας χώρος όπου μπορούμε να επαναδιατυπώσουμε αυτά τα αυτονόητα.

Πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν δραστικά τα έμφυλα στερεότυπα;

Νομίζω ότι τα έμφυλα στερεότυπα μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο αν σταματήσουμε να τα θεωρούμε «φυσικά». Ξεκινούν από πολύ νωρίς, από την οικογένεια και το σχολείο, και αναπαράγονται μέσα από τη γλώσσα, τα αστεία, τις εικόνες που βλέπουμε γύρω μας. Χρειάζεται λοιπόν εκπαίδευση, περισσότερη ορατότητα διαφορετικών προτύπων και κυρίως καθημερινή εγρήγορση. Να τολμάμε να αμφισβητούμε αυτό που μοιάζει αυτονόητο, να διορθώνουμε τον εαυτό μας και να ανοίγουμε χώρο για περισσότερες φωνές. Δεν είναι κάτι που αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη. Αλλά κάθε μικρή μετατόπιση στον τρόπο που μιλάμε, που στεκόμαστε απέναντι στους άλλους, είναι ένα βήμα προς τα εκεί. Επίσης για να αντιμετωπιστούν ουσιαστικά τα έμφυλα στερεότυπα χρειάζονται δομικές αλλαγές, όχι μόνο καλή πρόθεση. Τα στερεότυπα δεν είναι απλώς προσωπικές απόψεις, είναι μηχανισμοί που στηρίζουν ανισότητες στην εργασία, στην εκπροσώπηση, στη φροντίδα, στο σώμα. Χρειάζονται πολιτικές ισότητας στην πράξη: ίση αμοιβή, ουσιαστικές γονικές άδειες για όλους, σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία, προστασία από διακρίσεις και έμφυλη βία. Χρειάζεται επίσης να αλλάξει ο τρόπος που εκπροσωπούνται τα φύλα στα μέσα ενημέρωσης και στους θεσμούς.

Η ζωή μας κινείται σε κύκλους; Πως σπάει ένας κύκλος που δεν είναι επιθυμητός;

Ένας μη επιθυμητός κύκλος σπάει πρώτα απ’ όλα, για μένα, με επίγνωση. Με το να αναγνωρίσεις ότι αυτό που επαναλαμβάνεται είναι γνώριμο, αλλά δεν σε εκφράζει πια. Ότι μπορεί να είναι ασφαλές επειδή το ξέρεις, αλλά δεν είναι αυτό που θέλεις για τον εαυτό σου. Σπάει με προσπάθεια, με αποτυχία, με ξανά προσπάθεια. Δεν ξέρω κανέναν ανεπιθύμητο κύκλο που να έσπασε χωρίς πόνο ή χωρίς φόβο για το άγνωστο. Γιατί κάθε αλλαγή εμπεριέχει ρίσκο, το ρίσκο να αφήσεις κάτι που, όσο περιοριστικό κι αν είναι, σου είναι οικείο. Αλλά δεν μπορείς να μπεις σε νέους, πιο υγιείς κύκλους αν δεν τολμήσεις να αποχωριστείς τους παλιούς. Κάποια στιγμή χρειάζεται να πεις: «Ναι, αυτός είναι ένας κύκλος που ξέρω καλά — αλλά δεν θέλω να είναι ο δικός μου κύκλος».

Τι σου δίνει δύναμη και πίστη στην καθημερινότητα;

Οι άνθρωποι που αγαπώ, ο σκύλος μου και τα ωραία βιβλία.

Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας

Perfetta (Η Τέλεια) του Mattia Torre σε σκηνοθεσία Δώρας Παρδάλη στο Θέατρο 104

Μετάφραση: Έλενα Μουνδρούβαλη

Σκηνοθεσία: Δώρα Παρδάλη

Βοηθός Σκηνοθέτη: Φαίη Μινωπέτρου-Κασιμάτη

Σκηνικά, επιμέλεια ενδυματολογίας: Ηλέκτρα Σταμπούλου

Σχεδιασμός φωτισμού: Σεμίνα Παπαλεξανδροπούλου

Μουσική: Βύρων Κατρίτσης

Επιμέλεια κίνησης: Πετρίνα Γιαννάκου

Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας

Γραφιστική επιμέλεια Michelangelo Bevilacqua

Παίζουν: Κωνσταντίνα Τσιτσία Γεωργαντά, Σελήνα Διαμαντοπούλου, Ιζαμπέλλα Μπαλτσαβιά, Δώρα Παρδάλη
και η Φαίη Μινωπέτρου Κασιμάτη στις παραστάσεις από 28/3 έως 5/4.

Διάρκεια: 90’

Κάθε Παρασκευή και Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 18:00

Από τις 6 Μαρτίου έως τις 5 Απριλίου

Θέατρο 104, Ευμολπιδών 41, Γκάζι

Εισιτήρια: 18€ – μειωμένο 15€ – ατέλεια 10€

Προπώληση: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/perfetta-i-teleia/

Η παράσταση πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του Ιταλικού Μορφωτικού Ινστιτούτου Αθηνών.