Όταν ο Ουγκώ εντάσσεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα βρίσκει τις ιδέες για τις οποίες θέλει να αγωνίζεται και τον τρόπο με τον οποίο επιθυμεί να ζει. Όταν καλείται να δολοφονήσει τον Χέντερερ, τον γραμματέα του κόμματος και στενό φίλο του, έρχεται αντιμέτωπος με το βαθύτερο δίλημμα: Να μείνει πιστός στις ιδέες που του δίνουν δύναμη και λόγο ύπαρξης ή να πράξει σύμφωνα με αυτό που του επιβάλλει το συναίσθημα και η ρευστή πραγματικότητα; Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:15 στο Θέατρο 104 η Ομάδα Apparatus παρουσιάζει το έργο «Τα βρώμικα χέρια» του Ζαν – Πωλ Σαρτρ, σε νέα μετάφραση του Κωνσταντίνου Κωστογιαννόπουλου και απόδοση – σκηνοθεσία της Βάσιας Χρονοπούλου. Η Κατερίνα Δημάτη και ο Στέλιος Γιαννακός μοιράστηκαν μαζί μας την εμπειρία τους από το κείμενο, την παράσταση και τις εσωτερικές διαδρομές που προέκυψαν από αυτά.

Τι σας συγκινεί στο έργο του Σαρτρ;

Στέλιος: Η ανάδειξη της ευθύνης ως θεμελιώδες στοιχείο ορισμού της ταυτότητας. Επίσης, η δύναμη της θέλησης των ηρώων, η αφοσίωση στα πιστεύω τους, το ακλόνητο στην υπεράσπιση των ιδανικών τους.

Κατερίνα: Στα «Βρώμικα χέρια» ο Σαρτρ είναι σαν να ξεριζώνει μέσα από τα σπλάχνα του τα δύο μεγαλύτερα κομμάτια του εαυτού του και να τους δίνει ανθρώπινη μορφή. Από τη μία ο Ουκγώ, ένα παιδί που ψάχνει να βρει την ταυτότητά του και που για ό,τι κάνει κινητήριος δύναμή του είναι η ανάγκη του για αποδοχή και εμπιστοσύνη και από την άλλη ο Χέντερερ, ένας χαρακτήρας αποκρυσταλλωμένος σε όλα του τα επίπεδα και με βαθιά αγάπη για τους ανθρώπους. Βλέπω αυτούς τους δύο ήρωες να συγκρούονται, να αγαπιούνται, να μισιούνται, στο τέλος να «αλληλοσκοτώνονται» και είναι σα να ζωντανεύει μπροστά μου όλη αυτή η εσωτερική πάλη ενός ανθρώπου. Μια πάλη η οποία με συγκινεί, γιατί μου θυμίζει τα δικά μου συγκρουόμενα κομμάτια. Μια πάλη που όλοι κάποια στιγμή πιστεύω ότι βιώνουμε, ο καθένας με τα δικά του πονεμένα κομμάτια.

Τι νέο μάθατε από αυτήν την δουλειά; Ποιο ήταν το προσωπικό κέρδος;

Κατερίνα: Ήρθα σε μεγαλύτερη και πιο ουσιαστική επαφή με τον Σαρτρ. Γοητεύτηκα πολύ από τις ιδέες του, την ευαισθησία του, τον ανθρωπισμό του. Βρήκα μεγαλείο στον άνθρωπο αυτόν και σίγουρα το καλοκαίρι αυτό θα μου κάνει πολύ παρέα! Στα «Βρώμικα Χέρια» γνώρισα ανθρώπους πολύ όμορφους, που αγαπάνε πολύ τη δουλειά τους και εργάζονται σκληρά. Η συνάντησή μου μαζί τους ήταν το μεγαλύτερο μου κέρδος.

Στέλιος: Ήταν η πρώτη φορά που ήρθα σε επαφή με ένα τόσο έντονα πολιτικό έργο, και με πιθανούς τρόπους διαχείρισής του. Κέρδος υπήρξε η εξάσκηση σε δύο εντελώς διαφορετικούς ρόλους και η συνάντηση με τα παιδιά της ομάδας, όλοι τους νέοι με ποιότητα και πολλή όρεξη για δημιουργία.

Η θεωρία καταπνίγει την πράξη ή είναι απαραίτητη; Πού και πώς συναντά η διανόηση την πράξη;

Κατερίνα: Όταν ακολουθείται τυφλά και χωρίς κριτική σκέψη ναι. Η πράξη χρειάζεται κάπου να πατάει, είναι εξάλλου αποτέλεσμα ενός μέρους της διανόησης. Αλλά όταν χρειάζεται να εφαρμόσεις πράγματα που είναι γραμμένα στα χαρτιά, εκεί θέλεις κι άλλα όπλα πέρα από τις καλές θεωρίες.

Στέλιος: Η θεωρία είναι απαραίτητη για την πράξη, αλλιώς η πράξη είναι, στην καλύτερη, μια τυχαία ζαριά και, στην χειρότερη, επικίνδυνη. Η θεωρία χαρίζει στόχευση και το σωστό υπόβαθρο για μια ουσιαστική πράξη. Η διανόηση συναντά την πράξη μέσα από τη δημιουργία.

Η επανάσταση κρύβει μέσα της καταστροφή ή μπορεί να γίνει με μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα; Στην δική μας εποχή έχει θέση; Αν ναι, με ποιον τρόπο;

Κατερίνα: Ο Ουκγώ λέει κάποια στιγμή στον Χέντερερ: «Η Επανάσταση δεν έρχεται με λουλούδια». Συνέχεια μου κλωτσούσε αυτή η φράση. Πάντα θα υπάρχουν πολλοί δρόμοι για να αλλάξεις τα πράγματα. Απλώς αυτός της «μη καταστροφής» είναι πιο δύσκολος, γιατί έχει μέσα του υπομονή, πίστη, αγάπη, προσμονή και καρτερικότητα. Η επανάσταση έχει θέση σε όλες τις εποχές, αρκεί να ξέρουμε γιατί και για ποιο πράγμα παλεύουμε. Δεν ξέρω τον τρόπο, αλλά η Μάνια Μεζίτη έχει γράψει ένα από τα πιο όμορφα πράγματα: «Στρείδι. Δεν χρειάζεται μαχαίρι. Αν το κρατάς και τραγουδάς, ανοίγει»

Στέλιος: Πιστεύω στην προσωπική επανάσταση του κάθε ανθρώπου και αυτή περιλαμβάνει αλλαγές, καταστροφή και πολλή μεταμόρφωση, αλλά σε ένα εσωτερικό επίπεδο. Αυτού του είδους η επανάσταση είναι απολύτως απαραίτητη στην εποχή μας. Επανάσταση με την έννοια της καταστροφής των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων, της ανατροπής των προοπτικών, της αντίστασης στην επιβολή καθολικών προτύπων, στην μαζικοποίηση. Επανάσταση ως κριτική σκέψη και προσωπική επιλογή.

Ο άνθρωπος είναι η επιλογές του, η τύχη του ή η εποχή του;

Στέλιος: Μπορούμε να πούμε ότι ο άνθρωπος προσδιορίζεται από τις επιλογές του, οι οποίες επηρεάζονται από το περιβάλλον, την εποχή του, την κληρονομικότητα, την μόρφωσή του και, κυρίως, από κάτι άλλο, που είναι δύσκολο να οριστεί και αφορά τον πυρήνα του· ένα είδος πνευματικής μοίρας, προκαθορισμένης απόφασης και απάντησης σε προκαθορισμένα επιλεγμένα ερωτήματα.

Κατερίνα: Ο άνθρωπος δεν μπορεί να είναι ένα πράγμα. Είμαστε ένα συνονθύλευμα πραγμάτων και καταστάσεων. Σίγουρα η εποχή παίζει σημαντικό ρόλο στη φτιαξιά μας, αλλά πιστεύω πολύ και στην πάστα του καθενός, κάτι που διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό και από την οικογένεια μέσα στην οποία μεγαλώσαμε. Αυτό καθορίζει κατά πολύ την ιστορία του κάθε ανθρώπου, άρα και τις επιλογές του.

Πίστη στις αγνές ιδέες ή προσαρμοστικότητα χαρακτηρίζουν τον “σωστό” τρόπο ζωής;

Κατερίνα: Η προσαρμοστικότητα είναι απαραίτητη για την επιβίωσή μας στη σημερινή πραγματικότητα, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει να γίνεται εις βάρος των ιδεών μας.

Στέλιος: Μία ισορροπία ανάμεσα στην προσαρμοστικότητα και στις αγνές ιδέες κάποιου είναι αυτό που συνήθως απαιτείται στην καθημερινή ζωή. Από κει και πέρα, υπάρχουν περιπτώσεις που η προσαρμοστικότητα ενδείκνυται, χωρίς αυτό να αντιβαίνει στις αρχές μας, και άλλες που ο εσωτερικός μας δικαστής δεν μας επιτρέπει να κάνουμε βήμα πίσω.

Υπάρχει ελευθερία; Αν ναι, πως μπορούμε να την διεκδικήσουμε;

Κατερίνα: Από τη μέρα που έμαθα ότι υπάρχουν άνθρωποι γεννημένοι σκλάβοι οι οποίοι πάλεψαν και κέρδισαν την ελευθερία τους, χωρίς καν να γνωρίζουν τι σημαίνει «ζω ελεύθερος», έχω πειστεί ότι η ελευθερία γεννιέται αυτόματα μαζί μας. Υπάρχει μέσα μας. Ο καθένας μας πρέπει να βρει τον δικό του τρόπο να αγωνιστεί και να την κερδίσει, γιατί όλοι έχουμε διαφορετικές ιστορίες άρα και διαφορετικά δεσμά να κόψουμε.

Στέλιος: Πιστεύω πως η ελευθερία είναι μια εσωτερική κατάσταση και έχει να κάνει με την αυτογνωσία, τον αυτοπροσδιορισμό και την πνευματική ανεξαρτησία. Δεν υπάρχει γενική φόρμουλα διεκδίκησης, ο καθένας πρέπει να βρει μόνος του το δρόμο, αλλά νιώθω πως περιλαμβάνει στην πορεία του μια σκληρή και ευδιάθετη αποποίηση, πολλή αυτοϋπέρβαση, και ενδεχομένως, έναν συμβολικό θάνατο του παλιού εαυτού και μια αναγέννηση.

Το θέατρο αποτελεί πολιτική πράξη; Μπορεί να συντελέσει σε κάποια αλλαγή;

Κατερίνα: Το θέατρο είναι πολιτικός χώρος. Για οτιδήποτε και αν μιλήσει, πολιτική πράξη θεωρείται. Είτε μιλάει για Έρωτα είτε για Θάνατο. Αλλά και στη ζωή ακόμα, οι περισσότερες από τις καθημερινές μας ενέργειες μια πολιτική πράξη είναι. Από το να βοηθήσεις έναν άγνωστο στο δρόμο να αλλάξει το σκασμένο του λάστιχο μέχρι το να κάνεις ανακύκλωση. Αλλαγή όχι! Η αλλαγή είναι πολύ δύσκολο πράγμα. Μπορεί να προβληματίσει, να ξεβολέψει, να ενοχλήσει, να παρηγορήσει, να προκαλέσει γενικότερα μετακινήσεις μέσα μας. Μετακινήσεις που ίσως μας βοηθήσουν, έστω και ασυνείδητα, να κάνουμε μικρές αλλαγές στη ζωή μας.

Στέλιος: Το να παίρνεις το λόγο μπροστά σ’ ένα κοινό και να αφηγείσαι μια ιστορία με δημόσιο χαρακτήρα, αποτελεί από μόνο του πολιτική πράξη. Το θέατρο δεν μπορεί ν’ αλλάξει τον κόσμο, μπορεί όμως ν’ αλλάξει τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Τι σας δίνει δύναμη στην καθημερινότητα; Χαρά;

Κατερίνα: Συναντήσεις με αληθινούς και όμορφους ανθρώπους. Μου δίνει επίσης απίστευτη δύναμη να βλέπω ανθρώπους (δικούς μου ανθρώπους) να ξανασηκώνονται για να προχωρήσουν ύστερα από μεγάλες απώλειες ή μάχες που μπορεί να έχουν ζήσει. Τους αγαπάω κι άλλο τότε. Χαρά μπορώ να πάρω από πολλά πράγματα και ευτυχώς γι’ αυτό. Ένα από αυτά είναι όταν είναι να συναντήσω την παιδική μου φίλη, η οποία μένει χρόνια στο εξωτερικό και μου λείπει πολύ!

Στέλιος: Δύναμη μου δίνουν η πίστη κι οι ελπίδες μου. Χαρά παίρνω απ’ τις ουσιαστικές συναντήσεις, τη γνώση και τη δημιουργικότητα.

Τα Βρώμικα Χέρια του Ζαν-Πωλ Σαρτρ από τους Apparatus στο Θέατρο 104

Συντελεστές

Μετάφραση: Κωνσταντίνος Κωστογιαννόπουλος
Απόδοση – Σκηνοθεσία: Βάσια Χρονοπούλου
Φωτισμοί: Δημήτρης Μπαλτάς
Σκηνικά: Γιάννης Αρβανίτης
Επιμέλεια κίνησης: Φαίδρα Σούτου
Βοηθός σκηνοθέτη: Μάνθα Καραδήμα

Βοηθός σκηνογράφου: Θεανώ Βάχλα
Φωτογραφίες: Αντώνης Λέκκος
Επικοινωνία: Δημήτρης Χαλιώτης
Παραγωγή: Apparatus

Παίζουν: Αντώνης Γιαννακός (Λουί & Χέντερερ), Κατερίνα Δημάτη (Όλγα), Σταύρος Λιλικάκης (Ιβάν, Ζωρζ & Καρσκύ), Γιάννης Μάνθος (Ουγκώ) , Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη (Τζέσικα), Στέλιος Γιαννακός (Σλικ & Πρίγκιπας).

Info

Πρεμιέρα: 6 Μαΐου

Παραστάσεις: Δευτέρα και Τρίτη στις 21:15 (μέχρι τις 4 Ιουνίου)

Τιμές εισιτηρίων: 12 ευρώ (κανονικό), 8 ευρώ (μειωμένο), 5 ευρώ (ανέργων)

Θέατρο 104

Ευμολπιδών 41, Γκάζι (πλησίον σταθμού «Κεραμεικός»)

Τηλέφωνο κρατήσεων: 210 3455020