Τα τριαντάφυλλα της Μερσέδες του Σταμάτη Πολενάκη
Ο ποιητής Σταμάτης Πολενάκης μας μίλησε για την λογοτεχνία και την ποίηση, τους δρόμους που του αποκάλυψαν και τους συγγραφείς που αγάπησε. Μας μίλησε για την διαδικασία συγγραφής και για το νέο του βιβλίο, Τα τριαντάφυλλα της Μερσέδες που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μικρή Άρκτος. Δύο ποιήματα που ξεκινούν από πραγματικά ιστορικά γεγονότα και αφορούν στην κοινή ανθρώπινη ιστορία, αλλά και στις μικρές, προσωπικές, καθημερινές ιστορίες μας.
Πως ήρθε η ποίηση στην ζωή σας; (σαν αναγνώστης και έπειτα σαν ποιητής)
Υπήρξε μια βαθμιαία ζύμωση που ξεκίνησε από την ανάγνωση και την αγάπη για την ανάγνωση ( όχι μόνο ποίησης αλλά και πεζογραφίας) Αυτό οδήγησε στην ανάγκη της συγγραφής και από εκεί στην ανάγκη της απεύθυνσης στον άλλο, δηλαδή σε κάποιον αναγνώστη.
Ποιους ποιητές αγαπάτε;
Αγαπώ πολλούς ποιητές. Είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς ονόματα αλλά αν προσπαθούσα θα έλεγα Χέλντερλιν, Ρεμπώ, Ντοστογιέφσκι. Κατατάσσω και τον ύψιστο μυθιστοριογράφο Ντοστογιέφσκι στη σφαίρα της ποίησης επειδή τα έργα του είναι μυθιστορηματικές τραγωδίες, βαθύτατο ποιητικό άνοιγμα στο μυστήριο και στο μεγάλο αίνιγμα του ανθρώπου και του κόσμου.
Πως γράφεται ένα ποίημα; Είναι αποτέλεσμα πειθαρχημένης δουλειάς ή έμπνευσης;
Το ποίημα μας καλεί τη στιγμή ακριβώς που χρειάζεται. Υπάρχει το μυστήριο της δημιουργίας, υπάρχει και η δουλειά που χρειάζεται για να βγει στο φως. Τίποτα δεν βγαίνει στο φως εκ του ασφαλούς, υπάρχει πάντοτε ένα στοιχείο κινδύνου. Τίποτα δεν έρχεται στον κόσμο χωρίς οδύνη και μόχθο.
Η φόρμα των ποιημάτων σας στο τελευταίο σας βιβλίο ήταν επιλογή η προέκυψε κατά την συγγραφή;
Η φόρμα είναι κάτι που προκύπτει ανάλογα με τις ανάγκες και τη μορφή του κάθε ποιήματος.
Η χρήση της γλώσσας στην ποίηση και την συγγραφή είναι πολύ σημαντική. Πως επιλέγετε κάθε φορά τις κατάλληλες λέξεις;
Το ίδιο ισχύει και για τη χρήση της γλώσσας. Εδώ υπάρχει μια τεράστια δυσκολία. Πρέπει ένας ποιητής να δημιουργήσει ένα έργο τέχνης χρησιμοποιώντας αναγκαστικά τα φθαρμένα υλικά της καθημερινής γλώσσας και να πετύχει με αυτά μια μεταμόρφωση. Πρόκειται για μια μαγική χρήση της γλώσσας που οδηγεί σε μια μεταμόρφωσή της και σ` ένα είδος μεταμόρφωσης του ίδιου του κόσμου.
Ποιες ιστορίες αφηγούνται τα δύο ποιήματα της συλλογής;
Τα δυο ποιήματα του βιβλίου παίρνουν σαν αφορμή πραγματικά ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν και σημάδεψαν τον αιώνα που πέρασε. Η δολοφονία στο Σεράγεβο που στάθηκε η αφορμή για την έκρηξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, ο εμφύλιος πόλεμος στην Ισπανία που υπήρξε το πεδίο μιας ανελέητης σύγκρουσης ανάμεσα σε δυο εντελώς αντίθετους κόσμους. Γύρω από αυτά, μέσα από την ποιητική αφήγηση κυλούν άλλα γεγονότα, άλλες ιστορίες.
Τι σας συγκινεί περισσότερο; Γιατί;
Με συγκινεί το εύθραυστο της ζωής, η ιδέα της απεραντοσύνης του κόσμου επειδή αισθάνομαι ότι ανήκω σ` αυτόν τον απέραντο και σκοτεινό ωκεανό και ξέρω ότι αργά ή γρήγορα θα βυθιστώ μέσα του.
Πως μπορεί η ποίηση να βοηθήσει την ζωή μας;
Δεν ξέρω, ειλικρινά, να απαντήσω στο ερώτημα πως η ποίηση μπορεί να μας βοηθήσει στη ζωή. Μου φαίνεται ότι δεν μπορεί. Δεν μπορεί καθόλου να μας βοηθήσει εκτός αν σκεφθούμε και επικαλεστούμε τη βοήθειά της με τον ίδιο τρόπο που επικαλούμαστε τον Θεό. Ούτε ο Θεός μπορεί να μας βοηθήσει σε κάτι εκτός αν αποφασίσουμε επιτέλους να ζήσουμε σύμφωνα με το πνεύμα του. Μ` άλλα λόγια, να κατοικήσουμε ποιητικά τη γη, όπως γράφει κάπου ο Χέλντερλιν.
Μοιραστείτε μαζί μας κάποιους στίχους από ένα βιβλίο που αγαπάτε ιδιαίτερα.
Διαλέγω για το τέλος αυτούς τους στίχους από το σπουδαίο βιβλίο του W. G. Sebald, <<Εκ του φυσικού>>:
– Όλα λευκάζουν σαν το χιόνι πάνω στις Άλπεις-
Ο Σταμάτης Λ. Πολενάκης (εγγονός του γνωστού Σιφνιού γελοιογράφου Σταμάτη Πολενάκη και γιος του Λέανδρου Πολενάκη), γεννήθηκε στην Αθήνα το 1970. Σπούδασε στο τμήμα Ισπανικής Λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου Complutense της Μαδρίτης. Είναι ποιητής και θεατρικός συγγραφέας.
Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές Το χέρι του χρόνου, Όμβρος, 2002, Τα γαλάζια άλογα του Φραντς Μαρκ, Οδός Πανός, 2006, και Νοτρ Νταμ, Οδός Πανός, 2008, Τα σκαλοπάτια της Οδησσού, Μικρή Άρκτος, 2012, Η ένδοξη πέτρα, Μικρή Άρκτος, 2014.
