Σε μια εποχή τόσο δύσκολη όσο αυτή που διανύουμε, με κάθε είδους απώλειες, πρέπει να αναζητούμε το φως. Πρέπει να συναντιόμαστε, να αλληλοστηριζόμαστε και να αγωνιζόμαστε. Τόσο για αυτά που έχουμε και επιθυμούμε να διατηρήσουμε, όσο και για όσα πρέπει με κάθε τρόπο να αλλάξουν. Πρέπει να ανταλλάζουμε απόψεις, να ακούμε προσεκτικά και να σκεφτόμαστε ανοιχτά. Πρέπει να μπορούμε να δούμε με θάρρος το στραβό, αλλά και να αναγνωρίσουμε το όμορφο. Με το βλέμμα και την διάθεση πάντα μπροστά. Συναντήσαμε τον Κωνσταντίνο Μπιμπή και μιλήσαμε για τις παραστάσεις που περιμένουν να συναντήσουν τα βλέμματα και την ενέργεια των θεατών, τα κρισιμότατα ζητήματα που ανέκυψαν στο θέατρο και γενικότερα στον καλλιτεχνικό χώρο, κατά την περίοδο του lockdown, τη σημασία του να ονειρευόμαστε έναν δικαιότερο και ομορφότερο κόσμο και να αγωνιζόμαστε γι΄αυτόν.

Πως ήταν η εμπειρία της παράστασης στην covid εποχή, τόσο στις πρόβες, όσο και στην ίδια την παράσταση μέχρι και την υπόκλιση;

Για να είμαι απολύτως ειλικρινής ήταν φρικτό! Γιατί η τέχνη του θεάτρου έγκειται στον διάλογο, ακόμα κι αν το έργο είναι μονόλογος. Έγκειται στον διάλογο με το κοινό, στη συνενοχή και στο γεγονός ότι μαζευόμαστε κάποιοι άνθρωποι σε ένα συγκεκριμένο χώρο με κάποιο συγκεκριμένο ρόλο: εμείς να πούμε μια ιστορία και το κοινό να την ακούσει. Όταν καθόμαστε με έναν φίλο και λέμε μια ιστορία, η ιστορία επηρεάζεται από τις αντιδράσεις του φίλου μας. Γελάει; Συμπάσχει; Κλαίει; Θέλει να φύγει; Έτσι είναι και στο θέατρο. Λες μια ιστορία και από κάτω ο άλλος αντιδρά και έτσι επηρεάζεται αυτό που λες. Όταν ο θεατής λείπει, όταν δεν είναι στην αίθουσα, αλλά βρίσκεται σε κάποιον αόριστο χώρο απομακρυσμένο, δεν υπάρχει αυτή η αλληλεπίδραση. Τι σημαίνει στο live streaming σκοτάδι; Στο θέατρο, το σκοτάδι σημαίνει πάρα πολλά, δημιουργεί μία μυσταγωγία. Προσωπικά, υπέφερα και πάλεψα όσο ποτέ άλλοτε σε παράσταση γιατί βρεθήκαμε ξαφνικά σε μία συνθήκη όπου ακόμα κι οι ελάχιστοι θεατές, που είναι οι συντελεστές της παράστασης, δεν βρίσκονταν στο live streaming μαζί μας ούτε εκείνοι. Βρεθήκαμε για πρώτη φορά, μετά από δύο μήνες πρόβα, σε μία άδεια αίθουσα με πέντε σιωπηλούς camera men, όπου έπρεπε να παραμυθιαστούμε ότι εκείνη την στιγμή κάποιος μας βλέπει μέσα από την camera. Πρόκειται για κάτι τόσο κόντρα στην θεατρική τέχνη που απαιτεί υπεράνθρωπη προσπάθεια. Από εμένα δηλαδή.

Θα μπορούσε το live streaming να παραμείνει ως μέσο για κάποιες περιπτώσεις πολύ συγκεκριμένες, όπως για ακριτικά χωριά ή απομακρυσμένες περιοχές ή για να ολοκληρώσει τον κύκλο της μία πετυχημένη παράσταση ώστε να την δουν και άνθρωποι που δεν μπορούν να έρθουν στο θέατρο.

Σαν δουλειά ο Γυάλινος Κόσμος τι σου άφησε; Ποιες καινούργιες σκέψεις έκανες;

Σαν δουλειά για μένα ήταν πάρα πολύ σημαντική. Ήταν ένας ρόλος που ονειρευόμουν χρόνια, ένα έργο που λατρεύω και έχω διαβάσει πολλές φορές. Υπό αυτή την έννοια, ήταν πολύ σημαντική η διαδικασία των προβών και της ανακάλυψης. Ήταν πολύ ωραία η συνεργασία μου με τον Γιώργο, με την Λένα, την Άννα, τον Αναστάση.

Θα είναι πολύ ενδιαφέρον να δείτε πως θα λειτουργήσει και με θεατές αυτή η παράσταση.

Αυτό περιμένουμε όλοι. Και το διεκδικούμε με κάθε τρόπο.

Πως βλέπεις και νιώθεις το θέατρο αυτήν την περίοδο; Νομίζεις ότι όλο αυτό που ζούμε θα έχει αντίκτυπο;

Αν δεν έχει αντίκτυπο, θεωρώ ότι θα χαθεί το παιχνίδι. Το θέατρο πάει χέρι-χέρι με την κοινωνικοπολιτική κατάσταση που διαμορφώνεται, οπότε, αν για κάποιο λόγο συμπεριφερθεί το θέατρο στην Ελλάδα ή και παγκοσμίως σαν να μη τρέχει τίποτα, δηλαδή αν ανοίξουν τα πράγματα του χρόνου και δούμε πάλι τα ίδια έργα που ανεβαίνουν κάθε χρόνο, το ίδιο καλλιτεχνικό κίνημα να πηγαίνει προς τα εκεί που πήγαινε, θεωρώ πως θα έχει χαθεί το παιχνίδι. Το θέατρο θα έχει χάσει τη δυναμική του. Ελπίζω σε ένα διαφορετικό θέατρο, σε ένα θέατρο που θα πάρει θέση στα πράγματα. Θα πάρει θέση υπέρ του μαζί, υπέρ της επαφής, της συγκίνησης, της εμπλοκής.

Τα προβλήματα που ανέκυψαν προϋπήρχαν της κατάστασης ή προέκυψαν λόγω αυτού που ζούμε;

Μιλάμε για παθογένειες χρόνων που φυσικά, βγήκαν στην επιφάνεια τώρα, ακριβώς γιατί ο κλαδος ολόκληρος βρέθηκε αντιμέτωπος με μία κατάσταση έκτακτης ανάγκης κατά την οποία έκπληκτος σχεδόν, είδα ότι δεν υπάρχει καμία προστασία από πουθενά. Είδαμε πολλούς κλάδους να πλήττονται, αλλά τουλάχιστον είχαν ρυθμισμένες τις εργασιακές τους σχέσεις. Εμείς, όλα τα χρόνια από τότε που ξεκίνησα να δουλεύω, από το 2011, δεν είχαμε καμία ρύθμιση στις εργασιακές μας σχέσεις. Ένα πολύ μικρό ποσοστό ηθοποιών κατάφερε να βγει σε αναστολή και ακόμα κι αυτοί που κατάφεραν, όπως εγώ που έτυχε να είμαι σε μία παραγωγή, πήραν για ένα μήνα μόνο το επίδομα γιατί είχαν ορισμένου χρόνου συμβάσεις μέχρι το Πάσχα. Οπότε, ένα ισχυρά πλειοψηφικό ποσοστό του κλάδου, βρέθηκε σε μία θέση να μην έχει ούτε αναστολή, ούτε επίδομα, ούτε ένσημα και να είναι πραγματικά αντιμέτωπο με την εξαθλίωση. Αυτό οδήγησε σε συσπείρωση, ισχυροποίηση του σωματείου μας και σε διεκδικήσεις που ελπίζω να μην σταματήσουν πριν διευθετήσουμε τα βασικά, γιατί για τα βασικά μιλάμε, όχι για κάτι παραπάνω.

Πως είδες τη στάση της πολιτείας απέναντι σε όλα αυτά;

Δεν θα ξεχάσω νομίζω ποτέ στη ζωή μου τη στιγμή του διαγγέλματος του Κυριάκου Μητσοτάκη και των υπουργών, τον περασμένο Απρίλιο, που μίλησαν λεπτομερώς για το πως θα ανοίξουν όλοι οι κλάδοι, εκτός από τον κλάδο του πολιτισμού. Ήταν αδιανόητο. Δεν θα ξεχάσω την στιγμή, να το ακούω όρθιος στο σαλόνι μου και να αρχίζει ο πανικός να διαδέχεται τον θυμό. Είδαμε μια πολιτεία να ασχολείται λεπτομερώς με το πως θα ανοίξει το κομμωτήριο, το λιανεμπόριο και τα λοιπά και απλώς να περιορίζεται στο να πει ότι δεν προβλέπονται πολιτιστικές εκδηλώσεις για το καλοκαίρι. Χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν αντιμέτωποι με το γεγονός ότι δεν θα πάρουν ούτε ένα ευρώ για τους επόμενους μήνες. Αυτό νομίζω ότι ξεπερνά την απαξίωση και γίνεται πλέον στόχευση. Μετά από σφοδρές πιέσεις και κινητοποιήσεις, τον σχηματισμό του Art Workers που έτυχε να είμαι κι εγώ στον πυρήνα που το ξεκίνησε και την ισχυροποίηση του σωματείου, αναγκάστηκαν να πάρουν κάποια μέτρα. Εάν δεν υπήρχαν αυτές οι πιέσεις δεν θα έκαναν τίποτα. Δεν τους ενδιαφέρει. Αυτήν την κυβέρνηση και την αισθητική της δεν την ενδιαφέρει ο πραγματικός πολιτισμός. Όχι ότι η προηγούμενη κυβέρνηση φάνηκε αντάξια των περιστάσεων. Χρειάζεται συνολική αλλαγή πλεύσης της πολιτικής. Στο υπουργείο πολιτισμού έχουμε την χαμηλότερη συμμετοχή από τον προϋπολογισμό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι πάρα πολύς ο κόσμος που ζει από αυτό. Και απαξιώνεται έναν χρόνο τώρα.

Το ΣΕΗ πως αντέδρασε σε όλο αυτό; Και πως είναι αυτό το κομμάτι της ενασχόλησής σου με την τέχνη της υποκριτικής;

Εμείς, οι άνθρωποι που είμασταν στο Support Art Workers, ο Άρης Λάσκος, η Καλλιόπη Παναγιωτίδου, ο Χρήστος Κοντογιώργης, ο Γιάννης Παναγόπουλος, ο Ερρίκος Μηλιάρης, εγώ, αφού ανακηρύχθηκαν οι εκλογές του σωματείου, πήραμε την απόφαση να συμμετέχουμε. Είχε έρθει η ώρα να μπούμε σε αυτό το παιχνίδι. Είναι πολύ δύσκολο, αλλά έπρεπε να γίνει. Όσο η πλειοψηφία του κλάδου είναι παρούσα, όσο δύσκολο κι αν είναι το κομμάτι της διαχείρισης των σωματειακών και συνδικαλιστικών υποχρεώσεων, γίνεται πιο εύκολο. Εάν αρχίσει ο κλάδος και φυλλορροεί, θα έρθει η καταστροφή. Δεν είμαστε επαγγελματίες συνδικαλιστές, είμαστε επαγγελματίες ηθοποιοί που προσπαθούμε να συνδικαλιστούμε, μαθαίνουμε μέρα με τη μέρα όλο και περισσότερο. Υπάρχουν καλώς ή κακώς μέσα σε αυτό πολιτικές προεκτάσεις, τις οποίες κι εμείς προσπαθούμε να ισορροπήσουμε. Κουράγιο πάντως, παίρνουμε από τη στήριξη του κλάδου.

Ένα άλλο πολύ σοβαρό ζήτημα της εποχής μας είναι οι καταγγελίες παρενόχλησης κάθε είδους. Πως το είδες; Πιστεύεις ότι μπορεί να εξυγιανθεί το σύστημα στο οποίο κινούμαστε;

Ναι. Αλλά δεν πρέπει ποτέ να το διαχωρίζουμε –γιατί υπήρξε μία προσπάθεια να διαχωριστεί, γι΄αυτό και υιοθετήσαμε και το hashtag το αμερικάνικο, το #metoo, από το σύνολο του φαινομένου που λέγεται εργασιακός μεσαίωνας με εξουσιαστικές συμπεριφορές και πατριαρχική δομή. Θέλησαν να προβληθεί η σεξουαλική παρενόχληση σαν ένα φαινόμενο από μόνο του. Δεν είναι, δεν φύτρωσε. Αυτό εξελίχθηκε –περιττό να πω πόσο συντηρητική είναι σε κάποια θέματα η Ελλάδα- μέσα από τον εργασιακό μεσαίωνα στον οποίο βρισκόμαστε, που πέρα από το πότε θα πληρώνεσαι ή θα παίρνεις το δώρο σου, πότε θα έρχεσαι και θα φεύγεις, διέπεται και από μία σειρά κανόνων και ορίων μεταξύ εργαζομένων και προϊσταμένων. Όταν δεν υπάρχουν όλα αυτά, πολύ φυσικό είναι να παραβεί τα όρια ο άλλος και να είναι εξουσιαστικός ή χυδαίος. Τόσα χρόνια, αυτοί οι άνθρωποι που ήταν αντιμέτωποι με την δικαιοσύνη συμπεριφέρονταν σαν να μην τους ακουμπάει τίποτα. Με εκνευρίζει πάρα πολύ το ερώτημα «μα, δεν ξέρατε τι γίνεται;». Αυτό είναι βαθιά προσβλητικό. Τι σημαίνει να ξέραμε; Ποιος θα πίστευε ποιον; Όταν το θύμα της κακοποίησης ξέρει πως αν βγει μπροστά να μιλήσει, θα πάρει απάντηση πως το έγκλημα έχει παραγραφεί… Υπήρχε ένα κλίμα τρομοκρατίας υπόγειας που δεν επέτρεπε καμία κίνηση. Εάν κάποιος έβγαινε να μιλήσει για κακοποιητική συμπεριφορά, το λιγότερο που θα βίωνε θα ήταν να μην ξαναβρεί δουλειά. Οπότε, αυτό το ερώτημα, όπως και το «γιατί τώρα;», είναι άτοπο, άκαιρο, αποπροσανατολίζει στοχευμένα την κουβέντα και δεν θα έπρεπε να λέγεται.

Πιστεύεις ότι μετά την παρούσα φάση, θα μπορεί ένας άνθρωπος να πει την ίδια στιγμή «όχι» σε κάτι τέτοιο και να μην κινδυνεύει η δουλειά του και πάλι;

Επειδή τα πράγματα καμιά φορά έρχονται και φεύγουν και επειδή ήδη παρατηρείται μία εξασθένηση του ενδιαφέροντος από πλευράς δημόσιου διαλόγου σε σχέση μ΄αυτό το ζήτημα, πάνω απ΄όλα οφείλουμε να δημιουργήσουμε ως κλαδος τις συνθήκες για να μην ξαναγίνουν αυτά τα πράγματα. Αυτό δυστυχώς ή ευτυχώς γίνεται μόνο μέσα από τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Μίλησε το υπουργείο για Κώδικα Δεοντολογίας. Που θα στηρίζεται; Στον αέρα; Θα πάρουμε μία απόφαση ότι θα φερόμαστε όμορφα; Είναι ανεδαφικό. Πρώτος μας στόχος είναι οι συμβάσεις. Ό,τι μας στέρησε το μνημονιακό περιβάλλον, πρέπει σιγά-σιγά να το επαναφέρουμε. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος κατά τη γνώμη μου. Και καλή μας τύχη!

Ζούμε μια πραγματικά περίεργη εποχή, ενδεχομένως ιστορική. Πως σκέφτεσαι το μέλλον; Είσαι αισιόδοξος;

Ανήκουμε σε αυτή την περίφημη γενιά των ανθρώπων που όταν τελείωσαν το σχολείο, έσκασε η παγκόσμια οικονομική κρίση και μετά από λίγο βγήκαμε στην αγορά εργασίας που βρισκόταν σε πλήρη διάλυση. Μόλις λίγο πήγαμε να πάρουμε τα πάνω μας, ήρθε ο κορονοϊός. Είμαστε η γενιά που ακούμε σύνταξη και μας πιάνουν τα γέλια. Το μέλλον έχει πάρει χροιά ανέκδοτου στο μυαλό μας. Εγώ βλέπω τα πράγματα με χιούμορ. Είμαι φύσει αισιόδοξος. Παρατηρώ ότι ο κόσμος διαμορφώνει κάποια αντανακλαστικά που δεν περίμενα να έχει. Για παράδειγμα αυτό που συνέβη στη Νέα Σμύρνη δεν το περίμενα και με εξέπληξε πολύ θετικά –αναφέρομαι στην διαδήλωση που έγινε αυθόρμητα. Ή οι αντιδράσεις των φοιτητών. Υπάρχουν αντανακλαστικά που πίστευα ότι είχαν πέσει για ύπνο. Αυτό εμένα με χαροποιεί ιδιαίτερα και μου δίνει ελπίδα. Θεωρώ ότι απ΄όλο αυτό θα μείνει κάτι. Είμαι αισιόδοξος ότι θα μείνει ο αγώνας. Είμαι και ιδεολογικά προσανατολισμένος στον αγώνα, ακόμα κι αν ματαιωθεί. Υπάρχει μέλλον.

Υπάρχει μια γενικότερη αντίδραση σε ό,τι θεωρούσαμε ως τώρα κατεστημένο.

Υπάρχει μια μεγάλη μερίδα του κόσμου που πλέον αμφισβητεί την κατεστημένη αστική δημοκρατία και την αστική δικαιοσύνη. Για παράδειγμα το γεγονός ότι άνοιξε ένας διάλογος για το τι σημαίνει παραγραφή είναι σημαντικό. Δείχνει ότι οι άνθρωποι πλέον δεν έχουν την εμπιστοσύνη που είχαν παλιότερα. Νομίζω ότι αυτό είναι πολύ καλό.

Τι είναι πιο γόνιμο στην ζωή μας: να προσπαθούμε να αλλάξουμε αυτά που μας ενοχλούν στην καθημερινότητα ή να τα διαχειριστούμε και να πορευτούμε μαζί τους;

Αναλόγως. Αν μιλάμε για ψυχικά ζητήματα, θεωρώ ότι είναι καλύτερο να τα διαχειριστούμε και να δούμε τον εαυτό μας μέσα από αυτά. Όταν μιλάμε για πολιτικά ζητήματα, εγώ είμαι πάντα υπέρ της σύγκρουσης. Με το κατεστημένο, με αυτό που έχουμε συνηθίσει, με αυτό που κληρονομήσαμε. Δεν μπορώ να αποδεχτώ –προς το παρόν και ελπίζω, μεγαλώνοντας να συνεχίσω- πως επειδή κληρονομήσαμε μία μεταπολιτευτική δημοκρατία στα όρια του φασισμού πολλές φορές, αυτό είναι και δεν αλλάζει.

Τι σου δίνει ελπίδα; Τι σε κινεί;

Με κινεί και μου δίνει ελπίδα ο αγώνας για τον οποίο μιλήσαμε πριν, με τον κίνδυνο να ακουστώ ρομαντικός και εκτός εποχής. Αν ονειρεύομαι έναν κόσμο που βρίσκεται σε ένα σημείο, ακόμα κι αν δεν φτάσω ακριβώς σε εκείνο το σημείο, αλλά έστω λίγο πιο κοντά, για μένα είναι νίκη. Μου δίνει μεγάλη ελπίδα το ότι νιώθω την ανάγκη να παλεύω–πάντα με συντρόφους γιατί αυτό δεν είναι μοναχικό-. Και το γεγονός ότι βλέπω την ίδια ανάγκη και σε πολλούς ανθρώπους γύρω μου. Επίσης, μου δίνει ελπίδα και το φοιτητικό κίνημα. Είχαμε την τάση να θεωρούμε τους σημερινούς εικοσάρηδες κάπως απαθείς. Αν το σκεφτείς, τα παιδιά αυτά ματαιώθηκαν στο σχολείο. Νομίζω ότι αυτά τα παιδιά δείχνουν αντανακλαστικά πολύ πιο επαναστατικά από τα δικά μας και αυτό είναι ελπιδοφόρο.

Τα επόμενα σχέδιά σου;

Είμαι πολύ χαρούμενος που θα συμμετέχω στους Ιππείς σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ρήγου στην Επίδαυρο. Από μόνο του αυτό το θέατρο είναι δώρο για τους ηθοποιούς και έχω να βρεθώ εκεί από το 2016, οπότε τώρα χαίρομαι πάρα πολύ που θα επιστρέψω. Ο Ρήγος είναι ένας σκηνοθέτης πολύ ξεχωριστός. Χαράζει την προσωπική του πορεία, τον εκτιμώ απεριόριστα και θεωρώ ότι αυτό που κάνει δεν μπορεί να το κάνει αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα κανείς. Με απόλυτη έλλειψη οποιουδήποτε συμπλέγμτος περνάει από τη Λυρική στον Μαζωνάκη και έπειτα στην Επίδαυρο. Είναι ειλικρινής και ακομπλεξάριστος και χαίρομαι πολύ για αυτή τη συνεργασία. Τον χειμώνα θα κάνουμε ό,τι μπορούμε να συνεχιστεί ο Γυάλινος Κόσμος και ελπίζουμε να τα καταφέρουμε.

Ελπίζω την επόμενη φορά που θα βρεθούμε να είναι στο θέατρο!

Το εύχομαι από τα βάθη της ψυχής μου! Στο θέατρο και σε κάποιο μπαρ!

Ακούστε το Podcast εδώ: 

Βίντεο & Φωτογραφίες: Κωνστατίνος Γκιώνης