Δάφνη Σκρουμπέλου / Ο πυρετός της εποχής μας ή πως διαμορφώνονται οι συνειδήσεις

Η Δάφνη Σκρουμπέλου σκηνοθετεί και ερμηνεύει το έργο The Fever του Wallace Shawn στο Θέατρο Φούρνος. Πρόκειται για τον μονόλογο μίας εύπορης γυναίκας που διάγει έναν άνετο και χωρίς άγχος βίο, η οποία συνειδητοποιεί πως για να είναι εκείνη σε μια τέτοια θέση, κάποιοι άλλοι δεν μπορούν να ξεφύγουν από την εκμετάλλευση. Η συνειδητοποίηση αυτή αρκεί για να αλλάξει τις αντιλήψεις για τη ζωή. Ή μήπως όχι;

Η Δάφνη Σκρουμπέλου μας μίλησε για την επιλογή του έργου και όσα της αποκάλυψε για τον δικό μας κόσμο, για τις δομές εξουσίας και τα όριά τους, για το τι συνιστά ευτυχία στην εποχή μας.

Γιατί επέλεξες να ασχοληθείς με το συγκεκριμένο έργο; Τι σε συγκίνησε σ΄ αυτό;

Το έργο «The Fever» του Wallace Shawn είναι ένα έργο που έχει τη δυνατότητα να μιλήσει ωμά για την παγκόσμια ανισότητα και τη φτώχεια. Είναι ένα έργο διαχρονικό και επίκαιρο. Είναι ένας δυνατός μονόλογος που εξερευνά την ενοχή και τη συνενοχή ενός προνομιούχου ατόμου στην εποχή του παγκόσμιου καπιταλισμού, χρησιμοποιώντας μια πυρετώδη αρρώστια ως μεταφορά για την κοινωνική αρρώστια, μια ηθική ασθένεια που πηγάζει απ’ την οικονομική ανισότητα. Με άλλα λόγια, η φυσική ασθένεια της ηρωίδας αντικατοπτρίζει τα κοινωνικά δεινά. Ο Wallace Shawn υφαίνει δεξιοτεχνικά έναν μακρύ, πυκνό, εσωτερικό μονόλογο – κριτική για τον κεφαλαιοκρατισμό, τον πλούτο και την εκμετάλλευση αναγκάζοντας το κοινό να έρθει αντιμέτωπο με τη δική του άνετη ζωή και να αναρωτηθεί πώς μπορεί να ζήσει ηθικά σ’ έναν άδικο κόσμο. Χρησιμοποιώντας τη ροή της συνείδησης, μιας αφηγηματικής τεχνικής που τη συναντάμε ιδιαίτερα στον μοντερνισμό, αποτυπώνει άμεσα και ασύντακτα τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις αναμνήσεις της ηρωίδας σα να τις ζει, παρακάμπτοντας τη λογική δομή, δείχνοντας έτσι πώς λειτουργεί το μυαλό με ετερογενείς σκέψεις και συνειρμούς, συχνά αγνοώντας τη στίξη και τη συντακτική δομή για να μιμηθεί τη φυσική ροή της σκέψης. Αυτό που με γοήτευσε είναι το γεγονός ότι έχει μια ποιητικότητα και ευαισθησία αλλά παράλληλα και ένα καυστικό χιούμορ, μία ειρωνεία καθώς και μία ωμότητα και έναν κυνισμό. Το έργο δεν προσφέρει καθαρές λύσεις, δεν τελειώνει με την κάθαρση αλλά με μία διάχυτη αίσθηση ξεβολέματος, προκαλώντας το κοινό να βρει τις δικές του λύσεις. Ο μονόλογος αυτός θεωρώ ότι είναι –αν όχι ένα ξεκάθαρο κατηγορώ- μία προσπάθεια του Shawn να σοκάρει και να βγάλει το φιλελεύθερο, φιλότεχνο και μορφωμένο κοινό του από την επανάπαυσή του.

Ο Wallace Shawn υφαίνει δεξιοτεχνικά έναν μακρύ, πυκνό, εσωτερικό μονόλογο – κριτική για τον κεφαλαιοκρατισμό, τον πλούτο και την εκμετάλλευση αναγκάζοντας το κοινό να έρθει αντιμέτωπο με τη δική του άνετη ζωή και να αναρωτηθεί πώς μπορεί να ζήσει ηθικά σ’ έναν άδικο κόσμο.

Τι νέο έμαθες για τον εαυτό σου μέσα από αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;

Κατά τη διάρκεια της μετάφρασης του έργου, μου δημιουργήθηκε για πρώτη φορά η ανάγκη και η επιθυμία να δώσω τη δική μου σκηνοθετική ματιά σε αυτό. Ως ηθοποιός πάντα με ενδιέφερε να φέρνω καινούργια πράγματα στους εκάστοτε ρόλους μου, αλλά τώρα βρέθηκα αντιμέτωπη με τη σκηνοθετική πρόκληση του έργου, γεγονός που απαιτούσε από μένα σκληρή δουλειά, να διευρύνω τα όρια της δημιουργικότητάς μου και να ρισκάρω. Αυτό με έκανε να νιώσω πιο δυνατή και πιο σίγουρη για τον εαυτό μου.

Όταν εκ των πραγμάτων στη ζωή βρίσκεται κανείς σε πλεονεκτική θέση, οφείλει να πράττει με συγκεκριμένο τρόπο; Έχει νόημα να νιώθει ενοχές;

Για να είναι κάποιος ικανός να πράξει με συγκεκριμένο τρόπο πρέπει πρώτα να συνειδητοποιήσει ότι η πλεονεκτική του θέση βασίζεται στη μειονεκτική θέση κάποιων άλλων. Ο πλούτος κάποιων βασίζεται στη φτώχεια άλλων. Οι ενοχές δημιουργούνται από το επίπεδο συνειδητότητας του καθενός. Και σαφώς έχουν νόημα όταν οδηγούν στην πράξη, ειδάλλως παραμένουν στο επίπεδο της ενοχής.

Έχει ρεαλιστική σωτηρία ο κόσμος μας από τον τρόπο που λειτουργεί; Εάν ναι, που βρίσκεται;

Φυσικά και έχει. Μπορεί να επιτευχθεί εάν σταματήσει η εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο.

Τι είναι ευτυχία στην εποχή μας;

Η ευτυχία προϋποθέτει την ικανοποίηση των βασικών ανθρώπινων αναγκών, όπως η στέγαση, η περίθαλψη, τα χρήματα, ο βιοπορισμός γενικά. Και δυστυχώς στην εποχή μας αυτές οι βασικές ανάγκες δεν ικανοποιούνται, οπότε το συναίσθημα της ευτυχίας λείπει από τους ανθρώπους. Κυριαρχούν το άγχος και οι αγωνίες. Όμως, παρ’ όλα αυτά, η ευτυχία βρίσκεται και σε άλλα πράγματα που χρειάζεται να επικεντρωθούμε και χωρίς τα οποία η ευτυχία για την οποία μιλάμε είναι ανέφικτη. Ευτυχία για μένα προσωπικά είναι η αγάπη της οικογένειάς μου, η γνώση ότι έχω δίπλα μου ανθρώπους που μπορώ να στηριχθώ.

Μπορεί το θέατρο να συμβάλλει ουσιαστικά σε κάποια κοινωνική αλλαγή;

Δεν είμαι σίγουρη αν το θέατρο μπορεί αυτό καθ’ αυτό να συμβάλλει στην κοινωνική αλλαγή. Μπορεί όμως σίγουρα να συμβάλλει στην ευαισθητοποίηση και τη συνειδητοποίηση των ανθρώπων. Πυροδοτεί συζητήσεις, θέτει ερωτήματα, οδηγεί στην κριτική σκέψη. Αυτό το έχουμε δει να συμβαίνει και στην ελληνική πραγματικότητα, με τις παραστάσεις πολιτικού θεάτρου κατά τη διάρκεια της χούντας για παράδειγμα. Το «The Fever»είναι σίγουρα ένα έργο που επιδιώκει να οδηγήσει τους θεατές σε δρόμους σκέψεις, σε προβληματισμούς και σε συνειδητοποίηση των κοινωνικών ανισοτήτων. Πράγματα που αποτελούν τη βάση για μια κοινωνική αλλαγή.

Τι σου δίνει δύναμη και πίστη στην καθημερινότητα;

Η δύναμη, η πίστη και η αγάπη των ανθρώπων γύρω μου, της οικογένειάς μου και των φίλων μου.

Φωτογραφίες: Γεράσιμος Μαυρομμάτης