Η χορογράφος Πηνελόπη Μωρούτ χρησιμοποιεί την κίνηση για να αποκωδικοποιεί πράξεις, χαρακτήρες, καταστάσεις. Το σώμα μπορεί να μιλήσει για τις μνήμες του, για όλα αυτά που καθορίζουν έναν άνθρωπο, για τις ανάγκες και τα όνειρά του. Με βασικό εργαλείο το σώμα σκηνοθετεί στο Θέατρο Σφενδόνη την παράσταση Folie à Deux που βασίζεται στην πραγματική ιστορία των αδελφών Παπέν, που εργάζονταν ως υπηρέτριες στο σπίτι της οικογένειας Λανσελέν, μέχρι που κατακρεούργησαν τις κυρίες τους. Μας μίλησε για την παράσταση που συν-δημιούργησε με τις ηθοποιούς Σαμπρίνα Μπροντέσκου και Δήμητρα Σπανούλη, την γενναιοδωρία του σώματος και τα κέρδη της δημιουργίας.

Τι σας συγκίνησε στην συγκεκριμένη ιστορία; Γιατί την επιλέξατε;

Η ιστορία των αδερφών Παπέν υπήρξε αρχικά πηγή έμπνευσης των ηθοποιών Σαμπρίνα Μπροντέσκου και Δήμητρα Σπανούλη. Έγινε η κινητήριος δύναμη για να δημιουργήσουν την ομάδα Gardenal Collective και τους έδωσε θάρρος να πάρουν την τολμηρή απόφαση να κάνουν την δική τους παραγωγή ώστε να μοιραστούν την ιστορία των αδερφών. Όταν με προσέγγισαν η Σαμπρίνα και η Δήμητρα και μου ζήτησαν να συνεργαστούμε, ενθουσιάστηκα. Μοιράστηκα κι εγώ μαζί τους την ανάγκη να αποποιηθώ έστω και για λίγο των ηθικών ορίων μου ώστε να αναζητήσω το αίτιο πίσω απο το τρομερό έγκλημα που διέπραξαν η Κριστίν και η Λεά Παπέν το Φεβρουάριο του 1933. Αυτό, όμως, που συνέβαλε και που με οδήγησε να οραματιστώ ό,τι είναι σήμερα η παράσταση «Folie à Deux» ήταν ο σπάνιος ρομαντισμός των ηθοποιών, που παρά το νεαρό της ηλικίας τους, έθεσαν ένα τόσο μεγάλο στόχο: να ειπωθεί αυτή η ιστορία επί σκηνής. Και το πετύχαμε. Πιστεύω ότι όποιος ασχολείται με την τέχνη, σε οποιαδήποτε μορφή, χρειάζεται να είναι ρομαντικός, να θέτει ψηλά τον πήχυ, να ονειρεύεται και να ελπίζει. Κατά τη γνώμη μου, είναι θέμα επιβίωσης και αυτοπροσδιορισμού.

Πως δουλέψατε για την παράστασή σας; Τι αποτέλεσε πηγή έμπνευσης;

Η παράσταση αυτή δεν εκτυλίσσεται σε πραγματικό, γραμμικό χρόνο. Οι μέρες, οι μήνες, τα χρόνια περνούν μπροστά από το θεατή, ο οποίος καλείται να αναγνωρίσει περισσότερο τις στιγμές που στιγμάτισαν την ψυχοσύνθεση των δύο αδερφών, την αυστηρή καθημερινή ρουτίνα τους, παρά να τοποθετήσει τις δράσεις τους χρονικά και σε σχέση με την ημέρα του εγκλήματος. Εγκλωβισμένες στα «πρέπει» και τα «θέλω» άλλων, της κατά τ’ άλλα απούσας μητέρας τους, των καλογρεών, των αφεντικών, της κοινωνίας, η Κριστίν και η Λεά μεγάλωσαν σαν «καλοκουρδισμένα αυτόματα για τις δουλειές του σπιτιού». Αυτή η σχεδόν άψυχη ιδιότητα μιας προγραμματισμένης μηχανής, η πιθανή έλλειψη συναισθηματικής νοημοσύνης αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τη σύνθεση των πορτραίτων της Κριστίν και της Λεά. Ενσωματώνοντας μια έντονα μηχανική φόρμα τόσο στην κίνηση όσο και στο λόγο, οι ηθοποιοί κλήθηκαν να βιώσουν τη χρόνια καταπίεση που δέχονταν οι αδερφές Παπέν, εγκλωβίζοντας το σώμα τους σε συγκεκριμένο κινητικό υλικό και να εξωτερικεύσουν τελικά την ανάγκη τους να «σπάσουν» το καλούπι.

Ο λόγος και η κίνηση έχουν την ίδια δύναμη ή κάποιο χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη σοφία;

Έχω μάθει να «γράφω» το χώρο μέσω του σώματος και του χορού. Το σώμα και η κίνησή του έχουν αδιαμφισβήτητα φοβερή ισχύ στο χώρο και το χρόνο, παρόλο που πολλές φορές μπορεί να επισκιαστούν από το λόγο.  Δεν θα μπορούσα, όμως, ποτέ να αρνηθώ τη σοφία του λόγου, η οποία αναδεικνύεται σε μεγάλο βαθμό με την καίρια χρήση του. Θα προτιμούσα αντί να ξεχωρίσω το ένα έναντι του άλλου, να πω ότι είναι στοιχεία συμπληρωματικά και εξίσου δυνατά, τα οποία με σωστή διαχείριση μπορούν τόσο να γοητεύσουν και να ευαισθητοποιήσουν, όσο και να αποκρούσουν και να καταδικάσουν.

Τι οδήγησε τις δύο αδερφές σε μια τέτοια πράξη; Είναι η καταπίεση που οδηγεί στις πράξεις φρίκης;

Η Κριστίν και η Λεά Παπέν δεν μεγάλωσαν σε ένα περιβάλλον αγάπης και θαλπωρής, δεν έμαθαν τί σημαίνει μητρική αγάπη και φροντίδα. Μετά από χρόνια σε διαφορετικά ορφανοτροφεία και υπό δύσκολες συνθήκες, ερχόμενες κοντά και δουλεύοντας στο ίδιο σπίτι, προσέδωσαν η μία στην άλλη πολλαπλούς ρόλους: της μάνας που δεν έζησαν, της αδερφής που για καιρό τους έλειπε, του άντρα που επιθυμούσαν… Η επιβίωσή τους στη σκληρή πραγματικότητα, στην αυστηρή καθημερινότητα που έπρεπε να υπομείνουν μέχρι να ενηλικιωθούν και οι δύο, στάθηκε δυνατή μόνο λόγω της συνύπαρξής τους. Όντας σχεδόν ένα πρόσωπο, απόλυτα εξαρτημένες η μία από την άλλη, δεν μπορούσαν να φανταστούν τον αποχωρισμό τους. Ακόμη και η πιο μικρή, η Λεά, η οποία διατηρούσε μια κρυφή ελπίδα ότι η μητέρα της θα της απέδιδε στην ενηλικίωση της τα δεδουλευμένα χρηματά της και θα μπορούσε να παντρευτεί και να κάνει ένα νέο ξεκίνημα, δεν μπορούσε να διαχωρίσει τη θέση της από τη μεγάλη της αδερφή. Οι αδερφές Παπέν οδηγήθηκαν σε ένα τέτοιο αποτρόπαιο έγκλημα, όχι μόνο επειδή χρόνια βρίσκονταν σε περιβάλλον καταπίεσης, αλλά γιατί φοβήθηκαν μήπως χάσουν η μία την άλλη. Κυρίως φοβήθηκαν τη μοναξιά.

Τι καθορίζει τον χαρακτήρα μας; Γονίδια ή συνθήκες;

Τα γονίδια θέτουν τις πιθανότητες, ενώ οι συνθήκες μετατρέπουν τις πιθανότητες σε βεβαιότητες  -ή, αντίθετα, τις αναιρούν – και αποκρυσταλλώνουν ή στιγματίζουν το χαρακτήρα μας.

Ποια είναι επαναστατική πράξη στην εποχή μας;

Πόσο σύντομη ερώτηση για μια τόσο σύνθετη απάντηση…Ίσως επαναστατική πράξη στην εποχή μας να είναι κάθε πράξη που αντιτίθεται σε κάποιον ή κάτι που δεν είναι άμεσα αναγνωρίσιμο ως καταπιεστικό ή με αρνητικό πρόσημο. Ίσως επαναστατική πράξη να είναι να αντισταθούμε στον ίδιο μας τον εαυτό και τις συνήθειές μας, στον τρόπο με τον οποίο έχει διαμορφωθεί η καθημερινότητά μας. Να αποφεύγουμε να κοιτάμε το κινητό μας τηλέφωνο όταν συζητάμε με ένα φίλο. Να μην πετάμε το πλαστικό περιτύλιγμα από το πακέτο των τσιγάρων έξω από το παράθυρο του αυτοκινήτου. Να χρησιμοποιούμε τα χέρια και τη φαντασία μας για να παίξουμε με τα παιδιά, να γίνουμε σωστά πρότυπα, να χαμογελάμε. Επαναστατική πράξη είναι να αντισταθούμε στη ραθυμία και να δημιουργήσουμε.

Ποιο ήταν το προσωπικό κέρδος από τη συγκεκριμένη δουλειά μέχρι τώρα;

Αυτή η δουλειά ήταν ένα τεράστιο εγχείρημα για μένα. Είναι η πρώτη φορά που επιδιώκω να σκηνοθετήσω και τα εργαλεία μου είναι αυτά που πρωτίστως σπούδασα, τόσο στην  ΚΣΟΤ και το ΕΜΠ, όσο και φέτος στο Master Theatre Practices στη σχολή ArtEZ στην Ολλανδία: το σώμα και η κίνησή του στο χώρο. Έτσι, ο λόγος προκύπτει από την ανάγκη του σώματος να μιλήσει, ο χώρος επί σκηνής ορίζεται επειδή τα σώματα έχουν ανάγκη να κινηθούν και να τον προσδιορίσουν. Η παράσταση «Folie à Deux» υπήρξε ένα απρόσμενο όνειρο για μένα, το οποίο, με την εμπιστοσύνη που μου έδειξαν οι ηθοποιοί Σαμπρίνα Μπροντέσκου και Δήμητρα Σπανούλη και τη συνεργασία αξιότιμων συνεργατών, μπορέσαμε συλλογικά και με αλληλοεκτίμηση να φέρουμε σε πέρας.

Τι σας δίνει δύναμη; Χαρά;

Μια αγκαλιά από το βαφτιστήρι μου, ένα «σ’αγαπώ» από την ανιψιά μου, το γουργούρισμα του γάτου μου, ενα φλυτζάνι ζεστός ελληνικός καφές, ένα ευχαριστήριο χαμόγελο ενός αγνώστου που μπόρεσα να εξυπηρετήσω στο μετρό… Η αγάπη, η πίστη και η εμπιστοσύνη που εισπράττω από την οικογένεια και τον άντρα μου, τους φίλους, τους συνεργάτες και τους μαθητές μου…Δύναμη, χαρά και ευγνωμοσύνη.

Folie à deux

| Δυαδική Τρέλα |

στο Θέατρο Σφενδόνη

Ταυτότητα Παράστασης:

Απόδοση – Σκηνοθεσία: Πηνελόπη Μωρούτ

Πρωτότυπο κείμενο: Ζωρζίνα Τζουμάκα

Σύλληψη ιδέας: Gardenal Collective ( Δήμητρα Σπανούλη, Σαμπρίνα Μπροντέσκου )

Σκηνικά – Κοστούμια: Γιάννης Κρητικόπουλος

Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας

Φωτογραφίες – Βίντεο: Δώρα Δημητρίου

Οργάνωση Παραγωγής: Too Far East Productions

Υπεύθυνη Επικοινωνίας: Ιωάννα Ιακωβίδη

Παίζουν: Σαμπρίνα Μπροντέσκου, Δήμητρα Σπανούλη

Θέατρο Σφενδόνη

Μακρή 4, Μακρυγιάννη, τηλ. 215 515 8968

Από Σάββατο 2 Μαρτίου ως Κυριακή 24 Μαρτίου

Κάθε Σάββατο στις 18:00 και κάθε Κυριακή στις 21:15

Διάρκεια: 60 λεπτά

Τιμές εισιτηρίων: Γενική Είσοδος 12 ευρώ , Μειωμένο 8 ευρώ

Προπώληση Εισιτηρίων: www.ticketservices.gr