Η ομάδα Asalto μας συντροφεύει με την Οδύσσειά της σε ένα ταξίδι αλλιώς ιδωμένο, με βλέμμα ανατρεπτικό, ανόθευτο από το κυρίαρχο. Με τον Πέτρο Σκαρμέα μιλήσαμε για την κατευθυνόμενη λήθη της σημερινής κοινωνίας, για την κωμικοτραγική διάσταση της πραγματικότητάς μας, αλλά και για την αξία του μαζί, της αδιαμεσολάβητης από διαχωρισμούς σύνδεσης των ανθρώπων.

Έχεις τριπλό ρόλο στην παράσταση (συγγραφέας, ηθοποιός, σκηνοθέτης). Πώς είναι για σένα αυτός ο συνδυασμός;

Πολύ δύσκολο εγχείρημα γιατί προϋποθέτει ότι πρέπει να έχεις μια διαφορετική λειτουργία για το καθένα. Αρχικά λειτούργησα ως συγγραφέας, μετά ως σκηνοθέτης και πολύ αργότερα, ίσως και κατά τη διάρκεια των παραστάσεων, ως ηθοποιός. Άρχισα να παίζω και να το απολαμβάνω, να γεύομαι το κείμενο και να βλέπω άλλα νοήματα κατά τη διάρκεια των παραστάσεων. Ως ηθοποιός, στις πρόβες ήμουν πιο τυπικός και διεκπεραιωτικός.

Πώς είναι να εκθέτεις στο κοινό μια τόσο προσωπική δουλειά, με πολύ μεγάλο το κομμάτι της δικής σου συμμετοχής;

Η έκθεση συνεπάγεται και έκφραση. Υπάρχει προσωπικό κομμάτι, αλλά προσπάθησα τόσο στο κείμενο όσο και στη σκηνοθεσία να συμπεριλάβω πάρα πολύ τα κομμάτια των παιδιών. Μοιραζόμαστε κοινές αγωνίες και αξίες. Εμπεριέχω τις σκέψεις τους, οπότε κάπως μοιράζεται, γίνεται συλλογικό με έναν τρόπο. Μπορεί να ξεκίνησε από προσωπική πρωτοβουλία, αλλά ήξερα πως με τα παιδιά συνεννοούμαστε, συντονιζόμαστε. Και στις πρόβες άρχισα να βάζω δικά τους κομμάτια. Η επιτυχία του κειμένου είναι ότι αφήνει χώρους ο άλλος να τραβήξει και το δικό του νόημα μέσα στο υπάρχον και να το πολλαπλασιάσει. Να μην μείνει πιστός σε αυτό που υπάρχει στο κείμενο.

Από τους χαρακτήρες που υποδύεσαι ποιόν ξεχωρίζεις;

Έχω μια ευαισθησία στη μικρή Κίρκη και στον Κύκλωπα. Ο Κύκλωπας έχει ένα αλλόκοτο θέλω σε σχέση με τον Οδυσσέα σε εκείνη τη σκηνή. Μου αρέσει που κατευθύνει και έχει την ψευδαίσθηση πως έχει τα πάντα υπό έλεγχο. Είναι πολύ ωραίο να γεύεσαι επί σκηνής αυτή τη συνθήκη. Η μικρή Κίρκη μου αρέσει γιατί έχει την αφέλεια της νεανικής ηλικίας και προσπαθείς να έχεις την πιο απλή σκέψη πάνω στη σκηνή, όσον αφορά το παίξιμο με τον παρτενέρ σου. Δεν έχεις πολλά πράγματα να κάνεις. Έχεις το πιο απλό, είσαι τόσο χαλαρός.

Στην Οδύσσεια θίγεται το ζήτημα της λήθης: να μην ξεχαστεί ο Οδυσσέας και να μην ξεχάσει, αυτός και οι στρατιώτες του (πχ με τον καρπό των Λωτών, στο νησί της Κίρκης). Είναι επίκαιρο για εμάς το παιχνίδι της λήθης;

Η κοινωνική λήθη έχει πολλές προεκτάσεις και αιτίες. Προέρχεται πολλές φορές εξαιτίας μιας προπαγάνδας ή υπερπληροφόρησης. Όταν σε γεμίζουν με τόσες πληροφορίες η λήθη είναι επιβαλλόμενη. Δεν μπορείς να συγκροτήσεις τι έχει γίνει την προηγούμενη μέρα, πόσο μάλλον πριν τριάντα χρόνια. Στο έργο αυτό θίγεται με τις σκηνές με τον δημοσιογράφο. Υπάρχει τόση πληροφορία και προπαγάνδα σε άσχετα και ετερόκλητα πράγματα που σε επικεντρώνει στο ανούσιο, στο μη άξιο πληροφόρησης. Είναι κατευθυνόμενη στο να ξεχνάει ο άνθρωπος. Ενώ παλιά υπήρχε η συλλογική μνήμη, ώστε να μπορεί ο άνθρωπος να ανακαλέσει και να είναι σε διαρκή συνδιαλλαγή με τις αξίες του και το τι έγινε στο παρελθόν: που είμαι εγώ τώρα, τι θα συμβεί μετέπειτα. Αυτά έχουν χαθεί με τον τρόπο της κυριαρχίας, πολύ συνειδητά. Δεν βολεύει τους κυρίαρχους να υπάρχει μνήμη σε αυτό το επίπεδο. Αυτό κάπως θίγεται στο έργο. Εξ ου και η παρουσία του δημοσιογράφου-λαγού.

Στο νησί των Λωτοφάγων απεικονίζεις την ομοφυλοφιλική σχέση 2 κατοίκων. Έχει σημασία που την τοποθετείς στο συγκεκριμένο νησί;

Το νησί των Λωτοφάγων είναι αφορμή, γιατί δεν δίνει τόσες πληροφορίες ο Όμηρος. Τοποθετείται κάπου στις ακτές της Βόρειας Αφρικής, ήταν ένα νησί που παρήγαγε καρπούς λωτών. Σκέφτηκα μια πολύ αρχέγονη όψη των ανθρώπων, ακατέργαστη, ανόθευτη, οπότε δεν θα είχαν και ταμπού-ηθική στο ζήτημα της σεξουαλικότητας. Θα ταίριαζε αυτή η εκτροπή. Δεν είναι ότι υπάρχουν μόνο ομοφυλόφιλοι στο νησί των Λωτοφάγων, απλά υπάρχουν και άντρες που έχουν ερωτικές σχέσεις με άντρες. Γιατί δεν έχουν ακόμα τον πολιτισμό να τους ελέγχει τη σεξουαλικότητα και τον τρόπο που εκφράζονται γενικότερα. Μιλάνε με τραγούδια, με κραυγές, είναι ακατέργαστο. Οπότε και σεξουαλικά ακατέργαστο σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχει μεγάλη ελευθερία στο πώς τελικά διαλέγεις να ερωτικοποιηθείς.

Το χιούμορ, που κυριαρχεί στην παράσταση, πώς λειτουργεί;

Είναι αναπόσπαστο εργαλείο έκφρασης. Δεν το κάνω επιτηδευμένα, είναι ο δικός μου τρόπος αντίληψης κάποιων πραγμάτων, που είναι από μόνα τους χιουμοριστικά. Όταν παραδείγματος χάριν αναφέρονται αποσπάσματα στην Οδύσσεια για το ότι ο Τηλέμαχος, 14 χρονών αγόρι αμούστακο, λέει στη μητέρα του “πήγαινε πάνω, κουμάντο εδώ κάνουν οι άντρες και συγκεκριμένα εγώ, γιατί λείπει ο πατέρας μου ο Οδυσσέας”, τότε το χιούμορ εύκολα μπορεί να εισαχθεί σε μια δραματουργική εξέλιξη. Είναι κωμικοτραγικό. Για την ενηλικίωση του ένα αγόρι εκπαιδευόταν πάνω στη μητέρα του, για το πώς θα μπει ο κανόνας στο σπίτι.

Το χιούμορ είναι ο τρόπος που μπορούν να ειδωθούν τα πράγματα με απόσταση. Σε κάνει πιο ψύχραιμο στο να κρίνεις πολύ απλά και λογικά κάτι το οποίο φαίνεται τρελό. Ο άνδρας, χωρίς επιχείρημα, είναι ανώτερος από τη γυναίκα. Ή ότι ο ομοφυλόφιλος είναι άνθρωπος δειλός. Εξισώσεις που από μόνες τους είναι κωμικοτραγικές και εμείς τις αναδεικνύουμε.

Η Οδύσσεια λειτούργησε ως αφορμή για να θίξουμε και τωρινά ζητήματα που μας φαίνονται κωμικοτραγικά. Όπως η σκηνή που ο φέρελπις αρρενωπός νέος εκπαιδεύεται από τον Οδυσσέα για να γίνει πολιτικός και να χειραγωγεί τις μάζες. Δεν το σκάρωσα από την φαντασία μου, είναι πολύ κοντά στην πραγματικότητα. Το ότι ο πολιτικός πρέπει να δακρύσει και να είναι σκληρός ταυτόχρονα, να είναι με τις μάζες, να λέει λαϊκίστικα πράγματα. Ξεπερνάει η πραγματικότητα την κωμικότητα του Οδύσσεια reloaded.

Στο τέλος της παράστασης κλείνετε με μια αγκαλιά και ένα τραγούδι. Τι μεταφέρεται μέσα από αυτά τα στοιχεία;

Σε όλο το έργο ο Οδυσσέας διαιρεί τους ανθρώπους. Είναι ο στόχος της κυριαρχίας που μεταφράζεται μέσω του Οδυσσέα, ως σύμβολο κυριαρχίας. Οπότε μια απάντηση είναι αυτό το μαζί. Είναι ένας πυρήνας που κάπου συντονίζεται, κάπου συνομιλεί και φωνάζει ή τραγουδάει ή ψιθυρίζει τα δικά του θέλω. Και αυτό αποτυπώνεται μέσα από το παραδοσιακό τραγούδι, που είναι άχρονο, δεν ξέρουμε ποιός το έγραψε. Ξέρουμε ότι έχει γραφτεί στη Λέρο, το χρονικό σημείο που γράφτηκε δεν έχει διευκρινιστεί. Το τραγούδι γίνεται φορέας για να πούμε εμείς αυτό το θέλω.

Και κλείνει με αυτή την αγκαλιά, είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε ένα μαζί στη σκηνή. Σε όλα τα άλλα οι άνθρωποι είναι διαιρεμένοι, κουτσουρεμένοι, χλευάζονται, είναι κωμικοτραγικές φιγούρες. Ο Οδυσσέας με έναν τρόπο μπαίνει στο περιθώριο κι έρχεται στο κεντρικό μέρος το μαζί. Είναι ένα γλυκόπικρο ή από κάποιον μπορεί να θεωρηθεί ένα αισιόδοξο συμβάν. Είναι και η δική μας αλήθεια. Δεν γίνεται με το σκεπτικό να προτείνουμε αυτό. Κι εμείς επιζητούμε μετά από μια ώρα και είκοσι λεπτά πάνω στη σκηνή ένα μαζί ακόμα πιο έκδηλα φανερωμένο.

Οδύσσεια Reloaded / Ένα έπος για το γελοίο & το τραγικό από την Ομάδα Asalto στο Θέατρο Ροές