Την Παρασκευή 5 και το Σάββατο 6 Ιουλίου, στο μικρό Θέατρο της Επιδαύρου, η Σοφία Πάσχου με τους Patari Project παρουσιάζουν την παράσταση Θεογονία, ένα μεγάλο γλέντι που βασίζεται στο ομώνυμο ποίημα του Ησίοδου. Ξεκινώντας από τις ρίζες της μυθολογίας, ο ποιητής περιγράφει την λειτουργία της φύσης και τους νόμους που διέπουν την ανθρώπινη εξέλιξη και μοίρα. Παρακολουθεί τις πρώτες θεότητες που γεννιούνται από το Χάος και την ματωμένη, σκληρή πορεία του Δία προς τον θρόνο. Ανακαλύπτει τις μύχιες επιθυμίες των ανθρώπινων και ανθρωπόμορφων όντων και τις αποτυπώνει σε ποιητικές εικόνες, σε ένα κείμνο 1022 στίχων που χρονολογείται στον 7ο αιώνα π. Χ. Η Χαρά Κότσαλη μας μίλησε για τα σημεία που αυτό το έργο ακουμπά την εποχή μας, για τους δρόμους σκέψης και κίνησης που την οδήγησε, για την νέα κατάφαση που της αποκάλυψε η συνεργασία της με την ομάδα αυτής της δουλειάς.

Τι σε συγκινεί στο έργο του Ησίοδου;

Η παλαιότητα του έργου είναι από μόνη της ένα συναρπαστικό στοιχείο. Πάντα όταν προσπαθείς να προσεγγίσεις ένα αρχαίο κείμενο, καλείσαι να κάνεις ένα άλμα στο χρόνο, φαντασιακά και αυθαίρετα να μυριστείς έναν ολόκληρο κόσμο. Η Θεογονία του Ησίοδου λοιπόν με συγκινεί, γιατί έρχεται από τα βάθη του χρόνου. Μαζί με τα Ομηρικά έπη διαμόρφωσαν την επική παράδοση. Kατασκεύασαν ίσως το κοινό μυθικό παρελθον για λογαριασμό ενός ανομοιογενούς πλήθους ανθρώπων, αυτού που σήμερα εμείς συλλήβδην ονομάζουμε αρχαιοελληνικό κόσμο. Ο Ησίοδος, όπως θα κάνουν πολύ αργότερα και οι στυλοβάτες της χριστιανικής μυθολογίας, συντάσσοντας το κοσμογονικό και θεολογικό του σύμπαν προσπαθεί να συγκεράσει τοπικές παραδόσεις, προελληνικές αλλά και στοιχεία από ανατολικούς μύθους. Κάποιοι μελετητές βάφτισαν τον τρόπο του ως “μυθικό ορθολογισμό”, προσπαθώντας να αποδώσουν την μεθοριακότητα της σκέψης μεταξύ μυθικής παράδοσης και επερχόμενου φιλοσοφικού ορθολογισμού.
Μέσα στη Θεογονία, αν αντιπαρέλθει κανείς την πατριαρχικότατη προσέγγιση της γυναικείας φιγούρας μπορεί να συναντήσει μαγικές εικόνες κοσμογονίας και υπέροχες προσωποποιημένες φιγούρες της Νυχτας με τη Μέρα, του Ύπνου με το Θάνατο και πολλές άλλες.

Για να βρει την ταυτότητα και την θέση του ένας άνθρωπος πρέπει απαραίτητα να “ξεπεράσει” ή να “εξαφανίσει” του γονείς του;

Στη Θεογονία ο Κρόνος κόβει τους όρχεις του πατέρα του Ουρανού και ο Δίας με τη σειρά του αφού γλυτώνει από το αδηφάγο στόμα του πατέρα του Κρόνου, του αρπάζει την εξουσία και γίνεται αυτός βασιλιάς των αθανάτων και θνητών. Παιδί σκοτώνει πατέρα, παιδί σκοτώνεται από το παιδί του. Το μοτίβο της πατροκτονίας για την διεκδίκηση της εξουσίας περιγράφει σχηματικά την επώδυνη διαδικασία της ενηλικίωσης (ατομικής ή και συλλογικής) και την αέναη διαδοχή των πραγμάτων.
Οι ταυτότητες των ανθρώπων σφυρηλατούνται μεσα από δυναμικές διαδικασίες εντάσεων και ισορροπιών. Νομίζω ότι ο αγώνας για χειραφέτηση και ανεξαρτησία δείχνει στο άτομο την θέση του στον κόσμο. Επομένως είναι απαραίτητο για μένα να αποκαθηλώσει κανείς τους πάσης φύσεως αυτόκλητους προστάτες, πατέρες, μανάδες, θεούς, ηγέτες για να αντιληφθεί τα όρια του εαυτού και το αυτόνομο μέγεθός του.

Για να προχωρήσουμε και να εξελιχθούμε πρέπει να στηριζόμαστε στις ρίζες μας ή να απομακρυνθούμε από αυτές;

Το πρώτο βήμα είναι να μπορέσουμε να προσδιορίσουμε ποιες είναι πραγματικά οι ρίζες μας. Οι κυριάρχοι λόγοι επικαλούνται κάθε φορά το παρακλάδι της ιστορίας που εξυπηρετεί. Άλλες φορές λοιπόν είμαστε απευθείας απόγονοι ρωμαλεών αρχαίων Ελλήνων πολεμιστών και φιλοσόφων , άλλες καρτερικοί χριστιανοί και άλλες τέκνα των πατέρων της Ευρωπαϊκής οικογένειας. Όπως έλεγε σοφότατα ο Χαρυ Κλιν, “Πατρίδα, θρησκεία, σουβλάκι με πίτσα, datsun, adidas και χάνι της γραβιάς”. Ας σκάψουμε με τα χέρια μας να βρούμε τις ρίζες που αντιστοιχούν στον ψυχισμό και τις ιδέες μας ο καθείς και σε αυτές ας στηριχθούμε.

Η εξουσία -σε κάθε μορφή της- μπορεί να έχει θετικό πρόσωπο;

Μια σύντομη κι αξιόπιστη απάντηση θα ήταν “όχι”. Η εξουσία προϋποθέτει ιεραρχία, αποκλεισμό, βία και καταστολή. Δεν είναι τυχαίο ότι στη μυθολογία, όπως αναφέρεται και στη Θεογονία, το Κράτος και η Βία είναι αδέρφια. Είτε μιλάμε για τη μικροκλίμακα της οικογένειας, των σχέσεων και της κοινωνικής ζωής είτε για την εξουσία που ασκεί μια κοινωνική τάξη σε μία άλλη ή ένα ολόκληρο κράτος στους υποτελείς του, σε όλες τις περιπτώσεις, η εξουσία γεννιέται και θεμελιώνεται πάνω στην ανισότητα.
Υπάρχει φυσικά και εθελούσια υποτέλεια. Το βασικό ερώτημα είναι με τι μας εξαγοράζει η εκάστοτε εξουσία, προκειμένου να να της εκχωρήσουμε την ελευθερία μας. Είναι πολλά τα πρόσωπα της εξουσίας και ακόμα περισσότερα τα προσωπεία της.

Στην δική μας εποχή “ποια είναι η δική μας Γη, ο δικός μας Ουρανός, το δικό μας Χάος”;

Η δική μας Γη ρημάχτηκε κι αργοπεθαίνει, ο δικός μας Ουρανός έχει κοντύνει οπότε το μόνο που ακόμα μας ανήκει είναι το Χάος.

Η δική μας Γη ρημάχτηκε κι αργοπεθαίνει, ο δικός μας Ουρανός έχει κοντύνει οπότε το μόνο που ακόμα μας ανήκει είναι το Χάος.

Γιατί αγαπάμε τόσο τα παραμύθια και τις ιστορίες; Τι χαρίζουν στην ζωή μας;

Η ανάγκη του ανθρώπου να ακούει και να λέει ιστορίες δεν έχει υποχωρήσει ποτέ. Ίσως επειδη τα παραμύθια περιέχουν σε συμβολική μορφή όλα όσα μας καίνε – χωρίς να κινδυνεύουμε πραγματικά-  και μας επαναφέρουν σε μια αίσθηση κοινής εμπειρίας.

Τι έχει πιο έντονο και άμεσο αντίκτυπο σε έναν θεατή: η κίνηση ή ο λόγος;

Εξαρτάται από το θεατή, αλλά για μένα ακόμα κι ο λόγος είναι κίνηση, η φωνή είναι σώμα. Τα νοήματα συμπληρώνονται από το πώς είμαστε σωματικά όταν λέμε κάτι. Η επικοινωνία είναι περισσότερο κινητική παρά λεκτική. Το παραπάνω στοιχείο που έχει κατά τη γνώμη μου η κίνηση είναι ότι μπορεί να πλησιάσει περισσότερο την ομορφιά του Χάους. Όπως και η μουσική.

Τι νέο έχεις μάθει από αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;

Από πού να αρχίσω… Έχει να κάνει με τον τρόπο που δουλεύει η Σοφία Πάσχου και το Patari Project. Έμαθα σίγουρα να δουλεύω με ένα τεράστιο ΝΑΙ σε ό,τι έρχεται μπροστά μου κατά την διάρκεια της πρόβας. Θα μου πεις, αυτή θα πρέπει να είναι η κατάσταση του ερμηνευτή σε κάθε δουλειά, αλλά εδώ μιλώ για ένα πιο ενισχυμένο “ναι”, που βρίσκεται στην καλλιτεχνική ταυτότητα της εν λόγω δουλειάς.

Σοφία Πάσχου – Patari Project

“Θεογονία, ένα μεγάλο γλέντι “
Μια παράσταση εμπνευσμένη απ’ τη “Θεογονία” του Ησίοδου

Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου

5 & 6 Ιουλίου, 21.30

Συντελεστές

Σύλληψη – ιδέα: Patari Project
Σκηνοθεσία: Σοφία Πάσχου
Δραματουργία: Κατερίνα Μαυρογεώργη
Πρωτότυπη Μουσική: Νίκος Γαλενιανός, Σταμάτης Πασόπουλος
Σκηνικά: Ευαγγελία Θεριανού
Κοστούμια: Κλαιρ Μπρέισγουελ
Φωτισμοί: Σοφία Αλεξιάδου
Κίνηση: Εριφύλη Στεφανίδου
Ηχολήπτης: Αντώνης Παυλίδης
Μηχανικός Σκηνής: Δαμιανός Χυτήρης
Βοηθός Φωτιστή: Christopher McCourt

Βοηθός Σκηνογράφου: Έλλη Παπαδάκη
Διεύθυνση παραγωγής: Μανόλης Σάρδης – PRO4
Οργάνωση παραγωγής: Μαριάννα Πανά
Εκτέλεση παραγωγής: Άρης Λάσκος
Υπεύθυνη Επικοινωνίας: Ελεάννα Γεωργίου
Φωτογραφίες: Παναγιώτης Μαΐδης

Παίζουν (αλφαβητικά): Χαρά Κότσαλη, Θεοδόσης Κώνστας, Θάνος Λέκκας, Κατερίνα Μαυρογεώργη, Κίττυ Παϊταζόγλου, Εριφύλη Στεφανίδου, Αλέξανδρος Χρυσανθόπουλος, Αποστόλης Ψυχράμης

Μουσικοί επί σκηνής: Νίκος Γαλενιανός, Σταμάτης Πασόπουλος