Ο εβραϊκής καταγωγής καθηγητής Σούστερ αυτοκτονεί. Πέφτει από το παράθυρο του διαμερίσματός του στην Πλατεία Ηρώων της Βιέννης, την ίδια πλατεία όπου τον Μάρτιο του 1938 ο Χίτλερ είχε γίνει δεκτός με επευφημίες από τους κατοίκους της πόλης. Οι δικοί του άνθρωποι που μένουν πίσω προσπαθούν να κατανοήσουν το συμβάν, να το διαχειριστούν και να δουν τον κόσμο χωρίς τον καθηγητή και όπως πραγματικά είναι. Σκληρός, δύσκολος, άδικος. Ο αδερφός του, στον αντίποδα του απόντος καθηγητή, τον αισθάνεται και τον δικαιολογεί, προσπαθώντας να βρει κι εκείνος τον δικό του χώρο και τρόπο σε ένα κόσμο που οι φόβοι γίνονται πραγματικότητα. Ο Χρήστος Στέργιογλου μας μίλησε για τον ρόλο, την παράσταση, το έργο Πλατεία Ηρώων του Τόμας Μπέρνχαρντ που παρουσιάζεται σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά στο Θέατρο Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής.

Γιατί αυτοκτονεί ο καθηγητής Σούστερ;
Αυτό είναι το ερώτημα του έργου, το οποίο δεν μπορούν να απαντήσουν οι δικοί του άνθρωποι που έχουν μείνει πίσω. Αν μιλήσω σαν θεατής, θα πω ότι αυτοκτονεί γιατί δεν αντέχει άλλο την κατάσταση στην Αυστρία, την καθοδική της πορεία και την ταυτόχρονη άνοδο του φασισμού, δεν αντέχει τον ρατσισμό, τις κυβερνήσεις, δεν αντέχει τον λαό, τον αντισημιτισμό. Αυτοκτονεί επειδή έχει πλήρη γνώση ότι δεν αντέχει πια τον κόσμο, επειδή είναι πολύ περίπλοκος για να αντέξει τον κόσμο –όπως λέει και ο χαρακτήρας που υποδύομαι εγώ- στο τέλος.

Με τον αδερφό του είναι δύο διαφορετικές προσωπικότητες, αντιμετωπίζουν τα πράγματα διαφορετικά…
Ναι. Αντιμετωπίζουν τα πράγματα διαφορετικά, αλλά στην ουσία είναι δύο όψεις ενός νομίσματος. Σε μια φράση του έργου λέω ως αδερφός του αυτόχειρα: «Ο αδερφός μου αυτοκτόνησε, εγώ πήγα στο Νόιχαουζ. Είναι το ίδιο πράγμα μάλλον». Είτε αυτοκτονείς, είτε αποσύρεσαι. Έχουν τις ίδιες δικαιολογίες, αλλά κάνουν διαφορετικές πράξεις. Στο έργο η διαφορά του εμφανίζεται περισσότερο ως γκρίνια του ζώντος αδερφού, παρά ως ουσιαστική διαφορά. Ουσιαστική διαφορά δεν είχαν.

Γιατί ενώ έχουν γίνει τόσοι αγώνες στην ιστορία για την πρόοδο του ανθρώπου, όπως για παράδειγμα στο ζήτημα του φασισμού, επιστρέφουμε στα ίδια προβλήματα;
Αυτό είναι ένα ζήτημα που μας καίει πραγματικά και δυστυχώς επανέρχεται και η ιστορία επαναλαμβάνεται. Νομίζω ότι η αιτία της κατάντιας του κόσμου είναι το ότι οι άνθρωποι δεν βλέπουν τους άλλους ανθρώπους, δεν τους ακούν, δεν συνυπάρχουν. Ο εγωισμός έχει φτάσει στο έπακρο. Το να κοιτάξει ένας άνθρωπος το άλλον στα μάτια δεν είναι πια φυσικό. Έχω την εντύπωση ότι το κακό κυριαρχεί. Υπάρχει μια φράση στο έργο που λέει: «Ένας οχετός χωρίς πνεύμα, χωρίς κουλτούρα που εξαπλώνει την διαπεραστική μπόχα του σ΄όλη την Ευρώπη». -Και όχι μόνο στην Ευρώπη. Παντού. Αυτή είναι μία φράση που τη σκέφτομαι πολύ. Οι άνθρωποι που κυβερνούν είναι, όπως λέει και ο συγγραφέας, αμβλύνοες, ο λαός είναι βαθύτατα ά-σχημος. Και όλοι μας δεν κάνουμε τίποτα για αλλάξουν τα πράγματα. Δεν υπάρχει καμία μορφή αντίστασης. Έχουμε μπει σ΄αυτήν την παγίδα. Και βέβαια όλο αυτό είναι τροφή για την άνοδο του φασισμού. Εάν απλουστεύσω την σκέψη αυτή, έχω την εντύπωση πως οι «καλοί» άνθρωποι σιωπούν. Και η σιωπή θρέφει το θηρίο.

Πρέπει απαραιτήτως κανείς να είναι συμφιλιωμένος με το παρελθόν για να προχωρήσει μπροστά;
Πρέπει να κοιτάξεις το παρελθόν για να προχωρήσεις μπροστά. Η ιστορία έχει όλο πολέμους –και η ελληνική και η παγκόσμια- . Επειδή είναι πολύ δύσκολο να μεταδοθούν τα βιώματα και να διδαχθεί η ιστορία, πρέπει όλα αυτά που συνέβησαν να τα δει κανείς και να τα αναγνωρίσει για να προχωρήσει μπροστά.

Όταν ένας άνθρωπος έχει υποστεί βία, είναι φυσικό επόμενο ότι θα την εφαρμόσει σε άλλους;
Υπάρχει το ενδεχόμενο να πράξει αυτό που έχει μάθει, αλλά υπάρχει και το ενδεχόμενο να τοποθετηθεί απέναντί του κριτικά και κατά συνέπεια να μην το εφαρμόσει σε κάποιον άλλον.

Ο Βασιλιάς Ληρ λέει: «Οι άνθρωποι είναι ότι κι η εποχή τους». Ισχύει;
Να πω ότι ο Σαίξπηρ έχει άδικο; Συμφωνώ μ΄αυτό που λέει.

Μπορεί να υπάρξει εξουσία χωρίς κατάχρηση της δύναμής της; Και κατά συνέπεια, κάθε εξουσία είναι ίδια;
Δυστυχώς δεν μπορεί να υπάρξει εξουσία χωρίς κατάχρηση της δύναμής της. Στην εποχή μας ακριβώς αυτό συμβαίνει. Όλες οι εξουσίες που γνωρίζουμε είναι ίδιες. Όλοι όσοι βρίσκονται σε θέσεις εξουσίας αγαπούν και φροντίζουν τους εαυτούς τους και τις οικογένειές τους, ενώ έξω ο κόσμος καταστρέφεται. Το να ενδιαφέρεται κανείς μόνο για τα δικά του, δεν τον κάνει ικανό και καλό ηγέτη.

Είναι οι άνθρωποι γύρω μας αυτοί που μας προσδιορίζουν; Είναι ο καθρέφτης μας;
Πρέπει να κοιτάξει κανείς πραγματικά τον άλλον για να γίνει ο καθρέφτης του. Να τον δει ουσιαστικά. Ίσως έτσι δει και τον εαυτό του και με αυτόν τον τρόπο φτάσει να δει και τα λάθη του. Πιστεύω σ΄αυτό που λέει το Ευαγγέλιο: «Αγάπα τον άλλον ως εαυτόν». Φαντάσου πως θα ήταν ο κόσμος, αν κάθε ένας μας αγαπούσε τους ανθρώπους γύρω του, όπως αγαπάει τον εαυτό του.

Πως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τον φόβο; Ποια είναι η λύση;
Νομίζω πως πρέπει να δούμε τους ανθρώπους γύρω μας, να επικοινωνήσουμε, να μιλήσουμε. Να παραδεχτούμε ότι φοβόμαστε και να δούμε μαζί τι θα κάνουμε. Πρέπει οπωσδήποτε να μιλάμε. Πρέπει να μιλάμε με τους άλλους και στους άλλους. Κάποια στιγμή βρισκόμουν σε ένα λεωφορείο και απέναντί μου ήταν ένα νεαρό ζευγάρι που φιλιόταν. Κάποιοι άνθρωποι στο λεωφορείο αντέδρασαν στην εικόνα και τότε δεν άντεξα, μίλησα. Και τους είπα ότι αυτό που συμβαίνει είναι όμορφο και καθόλου προκλητικό. Όταν κάποιος πάει να καταστρέψει την ομορφιά και την φύση πρέπει να αντιδρούμε. Όταν κινδυνεύει να χαθεί ο έρωτας πρέπει να αντιδρούμε. Αυτό ναι, ίσως είναι μια επαναστατική πράξη.

Όταν κάποιος πάει να καταστρέψει την ομορφιά και την φύση πρέπει να αντιδρούμε. Όταν κινδυνεύει να χαθεί ο έρωτας πρέπει να αντιδρούμε. Αυτό ναι, ίσως είναι μια επαναστατική πράξη.

Το θέατρο αποτελεί επαναστατική πράξη;
Το θέατρο είναι πολιτική και επαναστατική πράξη. Πιστεύω πως το θέατρο έχει την δυνατότητα να μας αφυπνίσει.

Ο Μπέρνχαρντ ασκεί έντονη κριτική και στο θέατρο και τους μηχανισμούς λειτουργίας του.
Ναι, φυσικά. Ο Μπέρνχαρντ ασκεί έντονη κριτική στον κόσμο, στα συστήματα, στις εξουσίες και σε αυτούς που τις ανέχονται. Αλλά ασκεί και αυτοκριτική. Στην χώρα του, στον εαυτό του, στο θέατρο. Άλλωστε λέει και στο κείμενο πως κανένας συγγραφέας δεν μπορεί να περιγράψει την πραγματικότητα όπως πραγματικά είναι.

Υπάρχει κάποιο κομμάτι του κειμένου που ξεχωρίζετε;
Είναι πολλά, αλλά θα πω αυτό που λέει ο αδερφός του καθηγητή που υποδύομαι: «Ολόκληρη η ζωή δεν είναι τίποτα άλλο από μία διαρκής πρόκληση πόνου. Ένας πόνος είναι η ζωή». Το λέει αυτό και αμέσως μετά στην συζήτηση που του λέει η ανιψιά του για μία επίσκεψη που θα δεχτούν λέει: «Ελπίζω να μου φέρει πιτάκια με κρέας από κυνήγι». Γιατί αυτή είναι η ζωή.

ΠΛΑΤΕΙΑ ΗΡΩΩΝ του Τόμας Μπέρνχαρντ στο Θέατρο Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής

Συντελεστές

Μετάφραση: Έρι Κύργια
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καραντζάς
Βοηθός σκηνοθέτη: Θεοδώρα Καπράλου
Σκηνικά: Κλειώ Μπομπότη
Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου
Μουσική: Γιώργος Πούλιος
Φωτογραφίες-βίντεο: Γκέλυ Καλαμπάκα
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Διεύθυνση παραγωγής: Κατερίνα Μπερδέκα
Παραγωγός: Γιώργος Λυκιαρδόπουλος

Ερμηνεύουν οι: Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Χρήστος Στέργιογλου, Μαρία Σκουλά, Υβόννη Μαλτέζου, Γιώργος Μπινιάρης, Άννα Καλαϊτζίδου, Σύρμω Κεκέ, Παναγιώτης Εξαρχέας

Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή & Σάββατο απόγευμα:
16€ κανονικό και 12€ μειωμένο (Φοιτητικό, Ανέργων, ΑμεΑ)

Σάββατο & Κυριακή:
18€ κανονικό και 12€ μειωμένο (Φοιτητικό, Ανέργων, ΑμεΑ)