Η επικοινωνία με τους άλλους είναι το απόλυτο ζητούμενο της καθημερινότητας. Από την πιο απλή ως την πιο σημαντική δραστηριότητά μας, απαιτείται συνδιαλλαγή με άλλους ανθρώπους. Και κάθε βήμα μας προς αυτούς απαιτεί όλο και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα, κατανόηση και πίστη. Το βασικότερο εργαλείο για οποιαδήποτε επικοινωνία είναι να ακούμε. Όχι πρακτικά, αλλά ουσιαστικά, βαθιά, εσωτερικά. Το έργο Φυλές της Νίνα Ρέιν παρουσιάζεται στο Θέατρο Σταθμός σε σκηνοθεσία Τάκη Τζαμαργια. Η Καλλιόπη Παναγιωτίδου μας μίλησε για το έργο που την συγκίνησε και ως θεατή και ως ηθοποιό, για την ενσυναίσθηση που κάνει την επικοινωνία μας ουσιαστική και για την παράσταση που μας θυμίζει πως τελικά οι φυλές των ανθρώπων δεν διαφέρουν και τόσο πολύ μεταξύ τους.

Τι σας συγκινεί στο έργο; Τι κερδίσατε από αυτή τη δουλειά μέχρι τώρα;

Αυτό που με συγκινεί στο έργο είναι ότι πραγματεύεται την επικοινωνία με άξονα την ενσυναίσθηση. Δεν κάνει λόγο δηλαδή για τη συνεννόηση, το πρώτο επίπεδο επικοινωνίας, αλλά πηγαίνει πολύ πιο βαθιά, θίγοντας το θέμα της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης, που μας κάνει να συνδεόμαστε ουσιαστικά ή όχι με τους άλλους. Και πιο πολύ με συγκινεί ότι στις πιο στενές μας διαπροσωπικές σχέσεις, και κυρίως εντός της οικογένειας, υιοθετούμε κώδικες επικοινωνίας, από τους οποίους απουσιάζει η εκδήλωση του συναισθήματος. Θεωρούμε αυτονόητο δηλαδή ότι αγαπάμε κάποιον κι εκείνος πρέπει να το ξέρει λόγω της σχέσης που έχουμε, αλλά ποτέ δε θα του το πούμε. Κι έτσι κατά ένα περίεργο τρόπο ενώ σε αυτές τις σχέσεις θα έπρεπε να δεσπόζει η κατανόηση, σε αυτές ακριβώς λαμβάνουν χώρα οι πιο σκληρές μάχες.

Πώς ήταν η εμπειρία της ένταξής σας σε μια ομάδα ως αντικατάσταση; Άλλαξε η παράσταση;

Η αντικατάσταση είναι μια δύσκολη διαδικασία, καθώς στερείσαι το γόνιμο πεδίο της δοκιμής, μέσα από το οποίο θα κατέληγες να συναντηθείς με τον χαρακτήρα που υποδύεσαι. Στην αντικατάσταση έχουν ήδη σχεδιαστεί οι άξονες και οι κατευθύνσεις και ουσιαστικά η διαδικασία εμένα μου φαίνεται αντίστροφη. Βλέπεις ένα σχέδιο και καλείσαι να πατήσεις επάνω του με τα δικά σου μολύβια. Επειδή φυσικά όλοι είμαστε πολύ διαφορετικοί, μοιραία η παράσταση, ως ζωντανός οργανισμός, δεν μπορεί να είναι ίδια. Μια παράσταση δεν είναι ίδια από βραδύ σε βράδυ και ακόμη περισσότερο από χρόνο σε χρόνο ακόμη κι αν η διανομή δεν αλλάξει, γιατί ο χρόνος που έχει μεσολαβήσει έχει μεταβάλλει όλους. Έτσι το έργο εξελίσσεται. Πολύ περισσότερο όταν δύο εκ των ηθοποιών της διανομής έχουν αντικατασταθεί. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρόκειται για δυο διαφορετικούς ανθρώπους σε αλληλεπίδραση με τους προϋπάρχοντες, που ούτε φυσικά κι εκείνοι έχουν παραμείνει ίδιοι με την προηγούμενη χρονιά Και αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον.

Πώς μπορούμε να διεκδικούμε τις επιλογές μας και τις μεταβολές στον χαρακτήρα μας στο περιβάλλον μας που συνήθως έχει συγκεκριμένη εικόνα για εμάς;

Με γενναιότητα. Δεν νομίζω ότι υπάρχει άλλος δρόμος. Την εικόνα που έχουν οι άλλοι για εμάς την έχουμε συνδημιουργήσει. Είμαστε συνένοχοι σε αυτό το παιχνίδι. Ο φόβος της απόρριψης ή της εγκατάλειψης, μας κάνει πολλές φορές ανεκτικούς σε πράγματα που είτε δεν μας αρέσουν είτε δεν καταλαβαίνουμε ότι δεν μας αρέσουν. Γιατί το ζύγι δεν είναι σωστό. Φοβούμενοι τη ρήξη, την απόρριψη, γαντζωνόμαστε απ’ ό,τι θετικό μπορούμε να βρούμε και παραβλέπουμε ό,τι μας κάνει να δυσφορούμε. Δε θέτουμε όρια και γινόμαστε έρμαια των επιλογών των άλλων. Και ο Μπίλι στο έργο, μόνο όταν συναντιέται με κωφούς με τους οποίου αισθάνεται συγγένεια, επειδή θεωρεί ότι τον καταλαβαίνουν, βρίσκει τη γενναιότητα, να μιλήσει και να διεκδικήσει αυτό που θέλει. Από την άλλη η Σύλβια που έχει μεγαλώσει ως παιδί κωφών έχει θέσει από πολύ νωρίς τα όρια απέναντι στους άλλους και έχει μια απολυτότητα, μη διαπραγματεύσιμη, για το τι πρεσβεύει. Αυτό φυσικά αλλάζει όταν περνάει στην αντίθετη πλευρά, όταν χάνει εντελώς την ακοή της. Στο σημείο αυτό ο κόσμος της καταρρέει και φτάνει μέσα στην απόγνωση της να γκρεμίσει η ίδια όλα τα στεγανά που είχε ως τότε. Έχει χάσει την ταυτότητά της και από εκεί αρχίζει η μεγαλύτερη αμφισβήτηση των πάντων, ακόμη και του ίδιου της του εαυτού. Είναι μια μη διαχειρίσιμη κατάσταση, που κι εμένα προσωπικά με τρομάζει, η οποία απαιτεί πολύ χρόνο για να καταλήξει κάποια στιγμή σε ισορροπία.

Η ικανότητα του ανθρώπου να προσαρμόζεται και να συνηθίζει κάθε νέα συνθήκη είναι αρετή ή μας κρατάει πίσω;

Δεν ξέρω αν είναι αρετή, είναι όμως, σίγουρα, βιολογική κατεύθυνση. Είναι η ανάγκη επιβίωσης που μας κάνει ευπροσάρμοστους. Με τον ίδιο τρόπο που ένα δάχτυλο που δεν είναι χρήσιμο ατροφεί ή εξαφανίζεται με την εξέλιξη του είδους. Υπό αυτή την έννοια, ναι, ίσως πράγματι να αποτελεί αρετή, διότι, η εξέλιξη μόνο διά της προσαρμογής συντελείται και τελικά το είδος καθορίζεται από τους επιβιώσαντες οργανισμούς. Η ικανότητα προσαρμογής είναι σύμφυτη με την εξέλιξη.

Είναι απαραίτητη η γλώσσα για να επικοινωνήσουμε; Με ποιον τρόπο επικοινωνίας διασφαλίζουμε την μεγαλύτερη αλήθεια;

Η γλώσσα γεννήθηκε από την ανάγκη επικοινωνίας. Από την ανάγκη ορισμού και προσδιορισμού του κόσμου, την ανάγκη κατανόησης. Και ταυτίστηκε με τη λογική. Συνεπώς, ως ανάγκη του ανθρώπου είναι απαραίτητη. Αν είναι και επαρκής; Κατά την προσωπική μου άποψη έχουμε τόσο πολύ επενδύσει σε κάτι που προσπαθεί να ορίσει, για παράδειγμα, ένα συναίσθημα, και όχι στην έκφραση του ίδιου του συναισθήματος. Και δεν εννοώ τη λεκτική έκφραση. Μεταχειριζόμαστε τη γλώσσα και είμαστε τις περισσότερες φορές ανίκανοι να μεταφέρουμε άρτιο έστω και ένα πράγμα από αυτά που θέλουμε να πούμε. Δεν πιστεύω πως υπάρχει κανένας τρόπος, μεμονωμένα, που διασφαλίζει την αλήθεια. Δεν πιστεύω, δηλαδή, ότι υπάρχει κάποιο λυσάρι που θα μας λύσει το πρόβλημα, αλλά θέλω να πιστεύω πως η ενσυναίσθηση, η θέληση, δηλαδή, να καταλάβω τον άλλο, να μπω στη θέση του, βήμα βήμα και με κόπο, οικοδομούν μια μορφή επικοινωνίας, στην οποία σίγουρα πρωταγωνιστικό ρόλο δεν κατέχει ο λόγος.

Ποιες είναι οι αντιδράσεις των θεατών στην παράστασή σας; Τι σας έχει συγκινήσει περισσότερο;

Οι αντιδράσεις των θεατών ποικίλουν αρκετά. Ιδίως στο πρώτο κομμάτι του έργου οι περισσότεροι γελάνε πολύ, καθώς αναγνωρίζουν στην οικογένεια του έργου γνωρίσματα των οικογενειών μας, τα οποία πολύ ωραία έχει χαρτογραφήσει και αποτυπώσει η Νίνα Ρέιν σε αυτό το έργο. Από το μέσο και προς το τέλος οι περισσότεροι συγκινούνται, όπως κι εγώ είχα συγκινηθεί ως θεατής. Και για εμένα το φοβερό είναι, ότι συγκινείσαι με κάτι, με το οποίο στην αρχή ήσουν συνένοχος. Δηλαδή, κι ως θεατής αγνοείς τον Μπίλι, το κωφό μέλος της οικογένειας, όπως κάνει και η ίδια η οικογένεια και αποδέχεσαι τον ρόλο που του έχει δώσει. Οπότε όταν αυτό ανατρέπεται συγκινείσαι με τον ίδιο τρόπο που συγκινούνται και οι ήρωες επί σκηνής. Αυτό με έχει αγγίξει περισσότερο από όλα. Πολύ αριστοτεχνικά, με μεγάλη μαεστρία, η Νίνα Ρέιν σε παίρνει από το χέρι, σε πάει ένα περίπατο που μοιάζει να είναι ανέφελος και ξαφνικά σου έχει τραβήξει το χαλί κάτω από τα πόδια.

Τι σας δίνει δύναμη και πίστη στη ζωή; Πού βρίσκεται η ευτυχία στην καθημερινότητα;

Οι καθημερινές μικρές ή μεγάλες ευγενικές χειρονομίες. Φαίνεται απλοϊκό, αλλά πιστεύω βαθιά, πως η ευγένεια και η θετική διάθεση μπορεί να φέρει την ευτυχία στην καθημερινότητά μας. Το πώς θα απαντήσω σε κάποιον στο δρόμο, το πώς θα πω καλημέρα, το πώς θα μιλήσω στους ανθρώπους που συναστρέφομαι, αλλάζει τα πάντα. Και είναι τόσο σημαντικό αυτό το απλό πράγμα που προξενεί κατάπληξη, όταν σε αυτή τη φρενίτιδα που ζούμε, δώσεις λίγο παραπάνω προσοχή σε κάποιον που μάλλον περιμένει να τον βρίσεις. Λειτουργώντας κατά αυτό τον τρόπο τελικά εγώ απέκτησα μια θετική συνήθεια, η οποία γέμισε με χαρά την καθημερινότητά μου. Η αλληλεγγύη μου προς τους άλλους και η κατανόηση, το να κάνω πράγματα που αγαπώ, το να περνάω στιγμές και να επενδύω στους ανθρώπους που αγαπώ, έχουν αλλάξει την καθημερινότητά μου εντελώς σε σχέση με παλαιότερα και με έχουν πείσει ότι η ευτυχία δε σου χτυπάει μια μέρα απλά την πόρτα, χτίζεται λιθαράκι λιθαράκι, είναι αντίληψη και θέση απέναντι στη ζωή.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Μετάφραση: Έρι Κύργια

Σκηνοθεσία: Τάκης Τζαμαργιάς

Σκηνικά – Κοστούμια: Εδουάρδος Γεωργίου

Φωτισμοί: Αλέξανδρος Αλεξάνδρου

Μουσική επιμέλεια & Πρωτότυπη Μουσική: Γιώργος Χριστιανάκης

Βοηθός σκηνογράφου: Έλλη Αποστολάκη

Βοηθός σκηνοθέτη: Χρήστος Τζαμαργιάς

Βίντεο: Δήμητρα Τρούσα

Σύμβουλος δραματουργίας: Ελένη Μολέσκη

Επιστημονικός σύμβουλος: Κωνσταντίνος Σαμαράς

Ερμηνεύουν: Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη, Νίκος Γεωργάκης, Μάνος Καρατζογιάννης, Δημήτρης Κουρούμπαλης, Ελένη Μολέσκη, Καλλιόπη Παναγιωτίδου

Παραγωγή:  Lead-in-Arts ΑΜΚΕ, Θέατρο Σταθμός

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Πρεμιέρα: Πέμπτη 31 0κτωβρίου στις 21:00

Παραστάσεις: από 31 Oκτωβρίου έως 26 Ιανουαρίου 2020

Μέρες & ‘Ωρες Παραστάσεων: κάθε Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 18:00.

Εισιτήριο: Κανονικό: 15€, Φοιτητικό: 12€, Ανέργων, ΑΜΕΑ, άνω των 65: 10€

Προπώληση εισιτηρίων: https://www.viva.gr/tickets/theater/theatro-stathmos/fyles/

Διάρκεια: 110 λεπτά

Χώρος: Θέατρο Σταθμός

Διεύθυνση:Βίκτωρος Ουγκώ 55, Αθήνα (Μετρό Μεταξουργείο)