Νικόλας Παπαδομιχελάκης / Το δαχτυλίδι της μάνας: Αποχαιρετισμοί και κίνητρα

Σε κάποια ελληνική επαρχία ζει μια φτωχή μάνα με τους δυο γιους της. Ο μεγαλύτερος, ο Ποιητής είναι βαριά άρρωστος. Η μάνα για να τον βοηθήσει, αποφασίζει να πουλήσει το μοναδικό αντικείμενο αξίας που διαθέτει, το δαχτυλίδι της. Ένα δαχτυλίδι που ξεκινά την πορεία του από τα βάθη της οικογένειας και αποτελεί σύμβολο καλής τύχης για όποιον το κρατάει στα χέρια του. Η ομάδα C. for Circus παρουσιάζει το έργο του Γιάννη Καμπύση, Το δαχτυλίδι της μάνας σε σκηνοθεσία Παύλου Παυλίδη, από την 1η έως τις 10 Ιουνίου στο Tempus Verum Εν Αθήναις. Ο Νικόλας Παπαδομιχελάκης μας μίλησε για το ιδιαίτερο έργο με την απαιτητική γλώσσα, τους αποχαιρετισμούς, την απώλεια και την πίστη στην ζωή, την παράσταση και την ομάδα C. for Circus που κλείνει δέκα χρόνια κοινής πορείας και ονειρεύεται ακόμα τόσα.

Γιατί επιλέξατε αυτό το τόσο ιδιαίτερο κείμενο; Τι σε συγκινεί σ΄αυτό;

«Το Δαχτυλίδι της Μάνας» το έφερε αρχικά στο τραπέζι ο Γιωργής Σφυρής, μέλος της ομάδας στη Θεσσαλονίκη, πριν από ένα χρόνο περίπου, όταν ψάχναμε κείμενα για την επόμενη παραγωγή. Μας κέντρισε το ενδιαφέρον, είναι μια καλογραμμένη ιστορία, αλλά ήταν μία πρόταση μέσα σε πολλές άλλες και δεν της δώσαμε εξαρχής σημασία. Λίγους μήνες αργότερα, ο Παύλος μάς είπε ότι έχει μια ιδέα πάνω σ’αυτό το έργο, κι ότι θα ήθελε να το σκηνοθετήσει. Μέχρι πρότινος τη σκηνοθεσία μιας παράστασης τη διαμόρφωνε όλη η ομάδα. Τον εμπιστευτήκαμε όμως, και αυτό είναι που κάνει ξεχωριστή αυτήν τη επιλογή, όχι τόσο το ίδιο το κείμενο, όσο η θέλησή της ομάδας να στηρίξει και να δώσει πνοή στο όραμα ενός από εμάς. Αυτό που με συγκινεί στο «Δαχτυλίδι» είναι η δεξιοτεχνία του συγγραφέα, που καταφέρνει να μπλέξει το ψυχολογικό δράμα, το ονειρόδραμα, το παραμύθι, το δημοτικό τραγούδι, σε μια ιδιαίτερη γλώσσα, και να φτιάξει μια όμορφη ιστορία που εξυμνεί τη λαϊκή παράδοση, την ποίηση, τη φύση και τον έρωτα.

Πώς δουλέψατε για να γίνει παράσταση; Πώς χειριστήκατε το ζήτημα της γλώσσας;

Περάσαμε από διάφορα στάδια δουλειάς, εξερευνήσαμε τι σημαίνει για εμάς «απώλεια», τι σημαίνει «πιστεύω στις νεράιδες», αναζητήσαμε ποιητές και αναρωτηθήκαμε τι είναι ποίηση. Μοιραστήκαμε πολύ ωραίες ιστορίες, αλλά πολύ γρήγορα δυσκολευτήκαμε, γιατί δεν ξέραμε πώς θα μπορούσε να συνδιαλλαγεί σκηνικά ένα τέτοιο υλικό με τη γλώσσα του Καμπύση. Απ’ αυτήν την έρευνα, όμως, προέκυψε η πρώτη ύλη της παράστασης: η ποίηση του Κώστα Κρυστάλλη, το τραγούδι «Κάτω στα δασιά τα πλατάνια» και μια βόλτα μας στη φύση, μ’ εμάς να καταλήγουμε σε μια παιδική χαρά και να παίζουμε στην τραμπάλα. Η σκέψη του Παύλου πάνω στο έργο ήταν πως πρόκειται για έναν αποχαιρετισμό σ΄ έναν φίλο. Ο Καμπύσης αφιερώνει αυτό το έργο στον αδικοχαμένο Κώστα Κρυστάλλη. Αναρωτηθήκαμε λοιπόν πώς πεθαίνει ένας ποιητής και προσπαθούμε να τιμήσουμε την ιστορία του λέγοντας τα λόγια του, περισσότερο ως αφηγητές, παρά ως ηθοποιοί που θα αναπαραστήσουν ρεαλιστικά το έργο όπως ακριβώς είναι γραμμένο. Η γλώσσα του Καμπύση είναι ιδιαίτερη, γράφει σε μια ντοπιολαλιά, η οποία δεν ήταν εξαρχής αναγνωρίσιμη από εμάς, αλλά ο κορμός της είναι η δημοτική. Μας ήταν κατανοητή, οπότε και την κρατήσαμε αυτούσια.

Υπάρχουν πράγματα που «πρέπει» ή «δεν πρέπει» να κάνουμε στην ζωή;

Ο καθένας μας κουβαλάει μέσα του ένα σύστημα αξιών και κανόνων, που τυχαίνει να το ορίζουν αυτοί που τον ανέθρεψαν. Πολύς κόσμος νομίζει, ότι ορίζει τον εαυτό του, αλλά στ’ αλήθεια αυτή η «φωνή στο κεφάλι μας» δεν είναι δική μας. Είναι των γονιών, των δασκάλων, των φίλων κ.ά. Τα δικά μου «πρέπει» και «δεν πρέπει» περιορίζονται σε απλές συμβουλές που προσπαθώ να μου υπενθυμίζω: να γίνω αυτός που χρειαζόμουν, όταν ήμουν παιδί. Όταν τρώω να τρώω, κι όταν κοιμάμαι να κοιμάμαι. Να διεκδικώ να έχω στο πλάι μου ανθρώπους που μου βγάζουν τον καλύτερό μου εαυτό. Να μην αφήνω το μυαλό μου να τρέχει και να αφήνω το σώμα μου να αναπνέει.

Οι αποχαιρετισμοί είναι πάντα δύσκολοι και επίπονοι ή μπορεί να σηματοδοτούν και νέα ξεκινήματα;

Δεν είναι όλοι οι αποχαιρετισμοί το ίδιο, κάποιοι κοστίζουν λιγότερο, κάποιοι περισσότερο, κάποιοι καθόλου, αλίμονο αν κλαίγαμε για καθετί που αποχαιρετάμε. Ο πόνος όμως ενός αποχαιρετισμού, όσο μεγαλύτερο είναι το προσωπικό κόστος, τόσο πιο πραγματικός γίνεται, υποφέρει όχι μόνο το μυαλό, αλλά και το σώμα. Διάβαζα πρόσφατα για το “σύνδρομο της ραγισμένης καρδιάς”, που περιγράφει το πώς μπορεί μια έντονη συναισθηματική καταπόνηση να τραυματίσει την καρδιά, αντίστοιχα ή χειρότερα από ένα έμφραγμα. Ένας επίπονος αποχαιρετισμός, εκτός απ’ τ’ ότι μπορεί να μας σακατέψει, μπορεί να χρειάζεται μια περίοδο αποθεραπείας πριν από κάποιο νέο ξεκίνημα.

Σε τι πιστεύεις; Τι σου δίνει δύναμη στην καθημερινότητα;

Δεν πιστεύω σε «κάτι» και χαίρομαι που είναι κι η εποχή τέτοια που μου επιτρέπει να το σκεφτώ και να το εκφράσω ελεύθερα. Οι πιο έξυπνοι και σοβαροί άνθρωποι που έχω γνωρίσει και διαβάσει καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι «δεν ξέρουμε ένα», οπότε απλά χαίρομαι που είμαι ζωντανός αυτή τη στιγμή και γράφω αυτήν την απάντηση. Μου αρέσει να πιστεύω πως ο χρόνος είναι ψευδαίσθηση. Πιστεύω ότι αυτή η αίσθηση της γραμμικότητας του χρόνου, αυτό το αέναο «μπροστά», «ο χρόνος τρέχει» κ.λπ. είναι μια επιβεβλημένη ψευδαίσθηση. Αυτό το λέω, κυρίως, επειδή αργώ στα ραντεβού μου. Αλλά κι επειδή όλος ο κόσμος τρέχει εξαιτίας αυτής της ψευδαίσθησης, όλο και πιο γρήγορα, κάποιοι λένε ότι οδηγούμαστε σε βίαιη πρόσκρουση. Ευτυχώς, υπάρχουν οι άνθρωποι που μας υπενθυμίζουν ότι έχουμε την επιλογή να σταματήσουμε να τρέχουμε, να σταθούμε και να θαυμάσουμε κάτι όμορφο. Κι είναι τότε ακριβώς που σταματάει ο χρόνος.

Από ποια ανάγκη προκύπτει η ενασχόλησή σου με το θέατρο; Τι χαρίζει στην ζωή σου;

Δεν ξέρω από ποια ανάγκη προέκυψε, δε μπορώ να σκεφτώ καλύτερη απάντηση από το «μου αρέσει», κατάλαβα όμως μέσα στα χρόνια ότι καλύπτει ζωτικές μου ανάγκες, που δεν ήξερα ότι είχα. Το πιο σημαντικό για μένα είναι ότι στο θέατρο οφείλω την υγεία μου. Τη σωματική, γιατί με αναγκάζει να ασχοληθώ έστω και στοιχειωδώς με το σώμα μου, και την πνευματική αντίστοιχα, γιατί είναι ένας χώρος που μου επιτρέπει να κάνω αυτό που μου αρέσει από παιδί. Να παίζω με τους φίλους μου και να λέμε αστεία όλη την ώρα. Και να προσπαθούμε να φτιάξουμε κάτι όμορφο για να σταματήσουμε το χρόνο.

Ποια είναι η σκέψη της ομάδας C. For Circus; Ποιοι οι στόχοι της;

Η σκέψη της ομάδας είναι «Μακάρι να αμοιβόμασταν για τον κόπο μας». Οι C. For Circus δεν είναι μόνο μια θεατρική ομάδα. Είναι μια παρέα καλών φίλων που αγαπούν το θέατρο, αλλά κυρίως ο ένας τον άλλον. Μαθαίνουν για το θέατρο παίζοντας με ό,τι υλικά έχουν. Συνδιαμορφώνονται, είναι φίλοι πάνω από δέκα χρόνια και συνεχίζουν. Σε μια παρέα φίλων δε χρειάζεται να βάζεις στόχους, συνεχίζεις απλώς να κάνεις παρέα για να δεις πού θα φτάσετε μαζί.

Ποιο κομμάτι του κειμένου ξεχωρίζεις; Γιατί;

Είναι ένα σημείο, που ο Σωτήρης, ο μικρός αδελφός του ποιητή, λέει στον ήρωά μας πώς άκουσε κάποιον να τον παινεύει και να λέει «Είναι αδέρφι του Γιανάκη του ποιητή, που έκαμε τα τραγούδια του βουνού κι έγραψαν, α θυμόσαστε, πως αυτός θα μορφώσει τη Γλώσσα και την Ποίηση τη Ρωμέικη», και λέει ο Γιανάκης «Θα ήταν κανένας από τους γνωστούς κριτικούς των καφενέδων». Ξεχωρίζω αυτό το σημείο γιατί σ’ αυτό το μικρό σχόλιο βλέπω το χιούμορ και το ήθος ενός δημιουργού που δεν κάνει τέχνη για το «μπράβο».