Το μυθιστόρημα Καίει ο ήλιος τα μεσάνυχτα; της Πολύμνιας Κοσσόρα ξεκινάει από την βαθιά, καταλυτική, διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου να γνωρίζει τις ρίζες τους, να γνωρίζει που ανήκει και ακολουθεί την πορεία της ζωής ενός νέου άντρα που ταξιδεύει, γνωρίζει, μαθαίνει. Έρχεται αντιμέτωπος με καθοριστικές ανατροπές και με την δύναμη του τυχαίου για να έρθει κοντά σε ανθρώπους με όποιο κόστος κι αν κρύβει αυτό. Η συγγραφέας μας μίλησε για το βιβλίο, για την διαδικασία συγγραφής και για όλα όσα την κινητοποίησαν και την κινητοποιούν.

Τι αποτέλεσε την αφετηρία της συγγραφής του μυθιστορήματός σας;

Δεν θα μπορούσα να ξεχωρίσω μια συγκεκριμένη αφετηρία. Αυτό που συνέβη είναι η ωρίμανση μιας εσωτερικής ανάγκης να συνθέσω πολλές μικρές ψηφίδες από προσωπικές εμπειρίες, ακούσματα και εντυπώσεις, αρχικά άσχετες μεταξύ τους, πλάθοντας κάτι εντελώς νέο. Μια ιστορία που θα αναδεικνύει τη διαφορετικότητα Βορρά-Νότου, κάτι που έχω βιώσει και προσωπικά. Πριν από πολλά χρόνια έζησα στο Όσλο κάποιο διάστημα ως νεαρή φοιτήτρια και εντυπωσιάστηκα από μια κοινωνία πολύ διαφορετική από τη δική μας. Ακόμη, θέλησα να αναδείξω, πώς η θέληση ενός μικρού παιδιού μπορεί να ορθωθεί πάνω από τις διαφορετικές νοοτροπίες και τις αποφάσεις των μεγάλων και να διεκδικήσει τη ζωή του. Τέλος, πάντα ήθελα να μιλήσω για τις μεγάλες ανατροπές που μπορεί να φέρει ένα τυχαίο γεγονός, ανελέητο και αδιάφορο για τις συνέπειες. Συνέπειες που μας αφήνουν μικρούς, άοπλους και απορημένους.

Πως ήταν η διαδικασία της συγγραφής;

Η διαδικασία της συγγραφής είναι για μένα ένα θαυμάσιο ταξίδι. Με ζωντανεύει, πλουτίζει τη ζωή μου, με αποσπά από τα διάφορα μικρά και ασήμαντα. Ειδικά στο βιβλίο αυτό με ενθουσίασε η έρευνα τόπων, χαρακτήρων και ιστορικών γεγονότων που προηγήθηκε, αλλά και εξελίχθηκε στη διάρκεια της συγγραφής. Ωστόσο, δεν κατόρθωσα να επιβάλλω στη διαδικασία την αναγκαία και παραγωγική πειθαρχία, κι έτσι μου πήρε πολύ περισσότερο χρόνο η ολοκλήρωση του βιβλίου. Μεσολάβησαν βέβαια αρκετά ταξίδια και άλλα, μάλλον ευχάριστα γεγονότα, άρα δεν παραπονιέμαι. Πάντως για μένα η συγγραφή ήταν και θα είναι πάντα η ανακάλυψη και εξερεύνηση κάθε φορά ενός νέου κόσμου.

Τι σας συγκινεί στην ιστορία αυτή;

Κεντρικό θέμα στην ιστορία είναι η λαχτάρα ενός παιδιού να γνωρίσει τον πατέρα του, κάτι που πηγαίνει πολύ πίσω και πολύ βαθιά. Στην αρχέγονη ανάγκη του ανθρώπου να γνωρίσει τις ρίζες του, να κατανοήσει από πού έρχεται, ποιος είναι και πού πηγαίνει. Η ανάγκη αυτή παίρνει πελώριο ειδικό βάρος στο μυαλό και τη ψυχή ενός μικρού παιδιού, ακόμη και όταν εκφράζεται με αθώες και αφελείς λέξεις ή ακόμη και όταν κρύβεται μέσα στη σιωπή. Αυτό είναι κάτι που με συγκινεί ιδιαίτερα. Ακόμη, στην ιστορία του βιβλίου μου υπάρχει μια συγκινησιακά έντονη, επώδυνη σκηνή, που αναφέρεται στη δραματική απώλεια μέσα στην οικογένεια του κεντρικού ήρωα. Δεν μπορώ καν να διανοηθώ την εμπειρία της αιφνίδιας απώλειας ενός παιδιού. Τα συναισθήματα με ξεπερνούν. Ξεπερνούν και τις λέξεις, μένει γυμνός ο πόνος. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο επέλεξα την πιο λιτή γλώσσα, την δωρική εσωστρέφεια για να μιλήσω για το θέμα αυτό.

Το τυχαίο καθορίζει τις ζωές μας ή οι επιλογές;

Η ζωή μας είναι σε μεγάλο βαθμό οι ίδιες οι επιλογές μας. Οι ιδέες μας, οι απαντήσεις που δίνουμε στα διλήμματα, οι αποφάσεις μας. Έρχονται, ωστόσο, κάποιες κρίσιμες στιγμές, όταν πιστεύεις ότι έχεις τα πάντα στον έλεγχό σου, που ανατρέπονται τα δεδομένα σου από εξελίξεις και απροσδόκητα γεγονότα. Είτε για καλό, είτε για κακό. Έτσι είναι. Η δύναμη του Τυχαίου που δεν υπολογίζει τις αποφάσεις, τις επιλογές, τις επιδιώξεις των ανθρώπων, τους οποίους έρχεται να αγγίξει. Δεν μετράει ποιος είναι καλός, ποιος είναι κακός, πόση προσπάθεια έχει καταβάλει κάποιος για να βάλει τάξη στη ζωή του, πόσες γέφυρες έχει χτίσει για να ξεπεράσει προβλήματα. Είναι άδικο, σκληρό, αλλά έτσι είναι.

Το τυχαίο στην ζωή μας είναι χωρίς ειρμό ή προκύπτει από υποσυνείδητες οδούς;

Ό,τι δεν μπορεί να κατανοήσει ορθολογικά ο άνθρωπος συχνά το ονομάζει Μοίρα ή Τύχη. Μια τέτοια δύναμη είναι και το υποσυνείδητό μας με τις ανεξήγητες σε μας εγγραφές του, που μας επηρεάζουν στην μια ή την άλλη κατεύθυνση. Επιλογές που δεν συνειδητοποιούμε την πηγή τους, ούτε και τις αντιλαμβανόμαστε ως επιλογές. Βέβαια, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε και τις περιστάσεις, όπου κάτι εντελώς έξω από εμάς έρχεται στον δρόμο μας απρόσκλητο με καταλυτικές συχνά συνέπειες. Όπως για παράδειγμα το να βρεθείς «στον λάθος τόπο την λάθος στιγμή», κι αυτό επειδή κάποιος τρίτος, άγνωστος, αποφάσισε να δράσει για τους δικούς του λόγους, χωρίς καν να γνωρίζει την ύπαρξή σου. Εκεί σηκώνουμε τα χέρια ψηλά.

Πιστεύετε στο ένστικτο;

Δεν ξέρω πώς να ορίσω το ένστικτο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορώ και να το ακυρώσω. Δεν θα το έβλεπα μέσα από μια μεταφυσική ή ψυχαναλυτική ματιά. Προτιμώ να το αντιλαμβάνομαι απλά σαν την φυσική, ασυνείδητη τάση, διαφορετική για κάθε άνθρωπο, προς κάποιες συμπεριφορές. Πιστεύω λοιπόν ότι εδώ παίζει ρόλο η εσωτερική, ιδιωτική σύνθεση εμπειριών και βιωμάτων μας. Ένας ευαίσθητος, προσωπικός καθρέφτης όπου αντανακλάται η εικόνα του εαυτού μας και των άλλων.

Ποιους συγγραφείς αγαπάτε;

Πάρα πολλά βιβλία και αρκετοί συγγραφείς με έχουν κάνει να ζηλέψω. Να σκεφτώ «αυτό είναι λογοτεχνία!» ή «πόσο θα ήθελα να είχα γράψει εγώ αυτήν ή την άλλη φράση!» Ομολογώ ότι ζηλεύω τρελά την γραφή της Ιωάννας Καρυστιάνη σε όλα της τα έργα. Από τους Έλληνες συγγραφείς αγαπώ ακόμη τον Γιάννη Ξανθούλη, τον Αλέξη Σταμάτη, τον Διονύση Μαρίνο και τον Ισίδωρο Ζουργό. Ο καθένας τους με ένα διαφορετικό ηχόχρωμα φωνής. Από τους ξένους, ξεχωρίζω την μεγάλη αγάπη μου για την Ruth Rendell. Θαυμασμός απεριόριστος.

Υπάρχει κάποια φράση από το βιβλίο που ξεχωρίζετε; Γιατί;

Θα αναφερθώ σε μια φράση που αφορά τον Ορέστη, αλλά έχει έμμεση αντανάκλαση και σε μένα: «Κι εκείνος να είναι αληθινός, ούτε γίγαντας, ούτε νάνος. Εκείνος που ονειρευόταν τις μεγάλες επαναστάσεις, να κάνει τη μικρή, τη δύστροπη επανάσταση της αποδοχής». Αλλά και μια κρίσιμη σκέψη της Άννελι: «Η αλήθεια είναι αυτό που είναι. Δεν έχει εκδοχές. Δεν την αφορούν τα κίνητρα της αποκάλυψης. Η αλήθεια καθαρίζει, εξιλεώνει».

Το βιβλίο Καίει ο ήλιος τα μεσάνυχτα; της Πολύμνιας Κοσσόρα κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ωκεανός.